Olli Rehn
Olli Rehn © EPA

'Ontslagversoepeling is een recept voor ellende'

De veronderstelde starheid van de Nederlandse arbeidsmarkt is een mooi voorbeeld van fact free politics, schrijft Martin Sommer.

 
De vijftigers zijn soepeltjes ontslagen en de 67-plussers brengen op de brommer de pizza's rond

Af en toe moet de verzorgingsstaat worden opgeschoond, en zo'n 3 procentsoperatie is een goed moment. Dat gebeurt niet voor de lol maar omdat de neiging tot uitdijing van allerlei rechten onmiskenbaar is. Politici zijn nu eenmaal graag geliefd bij hun kiezers. Maar dezelfde politici doen ook graag stoer - kijk mij eens een potje hervormen en door de zure appel heen bijten. Niemand zit te wachten op stoer doen om het stoer doen, terwijl ik denk dat de versoepeling van het ontslagrecht daarvan een patent voorbeeld is.

Er is al flink tegen geageerd, ook in deze krant. Nog wat extra ammunitie kan geen kwaad, aangezien minister Kamp zijn voorstellen volgende week al aan de Kamer wil voorleggen. Er is geen begin van bewijs dat versoepeling van het ontslagrecht doet wat zou moeten gebeuren: banen scheppen. Het ontslagrecht was in 2007 het onderwerp van de eerste ruzie tussen CDA en PvdA in het kabinet-Balkenende-Bos. Ik dacht toen dat minister Donner gelijk had en de PvdA weer zat te drammen. Daar heb ik nu spijt van.

Donner klonk zo logisch. Makkelijker ontslaan, betekent makkelijker mensen aannemen. Tot ik onlangs probeerde de Duitse en de Nederlandse voorzieningen met elkaar te vergelijken. Wij moeten immers op Duitsers gaan lijken, die op alle fronten een soberder welvaartsstaat zouden hebben dan wij. Dat bleek te kloppen, behalve op één punt: het ontslagrecht.

Neus
De veronderstelde starheid van de Nederlandse arbeidsmarkt is een mooi voorbeeld van fact free politics. Nog deze week stond in de aanbevelingen van eurocommissaris Olli Rehn dat Nederland een 'relatief strenge wettelijke bescherming van werknemers' kent. Dat zal inderdaad opgaan voor Italië of Spanje, waar je makkelijker van je moeder afkomt dan van je werknemer. Kijk om je heen en volg je eigen neus: iedereen die in Nederland bij een baas werkt, weet dat hij eruit vliegt als het in enig opzicht niet goed gaat. Het kost de baas misschien een paar ton bij de rechter, maar je gaat eruit. Waarom durft hier geen mens klokkenluider te worden? Niet omdat de rechtsbescherming overdreven is.

Wie mij niet gelooft, steekt zijn licht op bij de OECD employment outlook 2011. Daarin staan vier categorieën van bescherming op de arbeidsmarkt. 1) bescherming algemeen, 2) bescherming voor werknemers in vaste dienst, 3) bescherming voor werknemers met een tijdelijke baan, en 4) wettelijke eisen voor collectief ontslag. Op alle punten is Nederland volgens de OECD soepeler dan heilige graal Duitsland. Die starre arbeidsmarkt is geen feit maar een geloofsartikel.

Veronderstelling twee: soepeler ontslagrecht leidt tot meer werk. Geen spoor van onderbouwing. Bij het CPB schijnt een formule te bestaan: 20 procent versoepeling = 0,5 procent extra banen bij 5 procent werkloosheid. Zo'n formule betekent onraad. Wat is 20 procent versoepeling? Eén dag op de vijf werkdagen mensen mogen ontslaan? Maandag ontslagdag?

Natuurlijk is er wel een probleem. Nederland heeft al een flexibele arbeidsmarkt. Desondanks vindt van de werkloze vijftigers niet meer dan 2 procent een nieuwe baan. Dat ligt niet aan het ontslagrecht maar aan een mentaliteitscuriosum waarin een 40-jarige oud is, een 50-jarige onbemiddelbaar en een 60-jarige een kostenpost. Daarover lees je niks bij Olli Rehn. Zou het dan een goed idee zijn om nog wat meer vijftigers werkloos te maken?

Ook werkgevers vinden dat geen goed idee. Peter Swinkels, voorzitter van de Brabants Zeeuwse Werkgeversvereniging BZW, zegt in BN/De Stem dat de arbeidsmarkt moet worden hervormd. Doe iets aan de overdreven emolumenten waardoor oudere werknemers onaantrekkelijk worden. 'Laat ze tien of vijftien adv-dagen inleveren.' Daarin heeft Swinkels natuurlijk gelijk. Als ouderen te duur zijn, moeten ze goedkoper worden. Maar het ontslag verder vergemakkelijken en verder de boel de boel laten, is een recept voor ellende. Swinkels noemt versoepeling van het ontslagrecht ronduit 'asociaal'.

Krankzinnig duur
De vakbeweging sprak bij de vorige crisis van een kwart eeuw geleden af dat oudere werknemers in de vut gingen en jongeren in ruil cao-contracten kregen. Die vut was krankzinnig duur, weten we nu. Zo moet het dus niet. Nu dreigt het andere uiterste, met het fraaie argument dat insiders ruimte moeten maken voor outsiders. De praktijk wordt straks de Verelendung: even slecht is ook gelijk.

Jongeren worden zzp'ers, zonder contract en zonder baan. De vijftigers zijn soepeltjes ontslagen en de 67-plussers brengen op de brommer de pizza's rond.

Wat een slecht idee.

Martin Sommer is politiek redacteur van de Volkskrant.