Media-aandacht brengt CDA nog geen renaissance

Door: Maartje Bakker, Ron Meerhof − 18/05/12, 05:30

Ontknoping nadert in lijsttrekkersstrijd

© anp. Mona Keijzer en Sybrand van Haersma Buma

Vandaag wordt bekend of het CDA een nieuwe lijsttrekker heeft, of dat er nog een tweede ronde volgt. Van Haersma Buma en Keijzer zijn koplopers.

Het moest de wederopstanding worden van het CDA: de lijsttrekkerscampagne. Twee weken lang draafde het zesspan van lijsttrekkerskandidaten door het land; de 'Haagse' kandidaten Sybrand van Haersma Buma, Henk Bleker, Liesbeth Spies en Madeleine van Toorenburg, en de outsiders Marcel Wintels en Mona Keijzer.

Vandaag blijven er twee over, tenzij iemand meer dan de helft van de stemmen krijgt: die is dan meteen lijsttrekker. Van Haersma Buma ligt voor, maar Mona Keijzer loopt snel in. Die laatste, door menigeen in het begin kansloos geacht, is de grote verrassing van deze verkiezingen.

Dat is snel gegaan; negen dagen. In die tijd ging het gezelschap van Rotterdam naar Groningen en weer terug naar Breda. Van Pauw & Witteman naar Nieuwsuur en naar - welk tv-programma eigenlijk niet? Overal waren de christen-democraten. Met dank ook aan het reces en de timing van de FC Lente. Het CDA-circus speelde zich precies af in de tijd dat de deuren zich achter de begrotingsonderhandelingen van de gelegenheidscoalitie hadden gesloten.

Krampachtige consensus
Maar waar staat het CDA nu? In de hoogtijdagen van Balkenende werd de partij vaak omschreven als een geoliede machtsmachine, de partijbijeenkomsten werden steeds pompeuzer en afstandelijker. Toen die machine haperde, werd zichtbaar dat zelfs het CDA maar een tamelijk willekeurige verzameling individuen is.

Die schijnbare onaantastbaarheid is nog lang niet terug. Het eerste debat in de Rotterdamse Laurenskerk leed onder verregaande knulligheid. De microfoons haperden. Of de bloednerveuze kandidaten het ongedwongen praatje over hun favoriete auto of vakantiebestemming maar even opnieuw wilden beginnen, soms tot driemaal toe.

Tevens openbaarde zich aanvankelijk in alle hevigheid de volgens sommigen ernstigste aller CDA-aandoeningen: ze durven het niet met elkaar oneens te zijn. Henk Bleker begon op de vraag waar de C in CDA voor staat een verhaal over consensus. Bij de CDA-jongeren zongen ze met zijn zessen eensgezind hetzelfde liedje: hoe belangrijk het toch is om het samen te gaan doen - jong en oud, rijk en arm, enzovoorts.

Hét pijnpunt, de samenwerking met de PVV, werd maar heel even aangeraakt, door Marcel Wintels. Die kreeg meteen ingewreven dat hijzelf destijds ook niet duidelijk tegen was en hield er verder zijn mond over. Bleker, een van de architecten van die samenwerking, was er als de kippen bij om te verklaren dat CDA'ers niet 'voortdurend elkaar de maat' moesten nemen. Hoezo 'voortdurend', hoezo 'elkaar'?

De krampachtige consensus werd ruw verbroken doordat oudgedienden Ab Klink en Ernst Hirsch Ballin zich roerden. Klink wees erop dat het niet het CDA, maar de PVV was geweest die niet langer wilde regeren en vroeg zich hardop af wat er nu helemaal zo 'nieuw' was aan Van Haersma Buma. Hirsch Ballin riep de kandidaten op onder ogen te zien wat er was gebeurd. 'Met zwijgen komen we niet tot eendracht.'

CDA-gehalte
'Het CDA moet dat nog leren', zegt Léon Frissen, die na de traumatische verkiezingsuitslag van 2010 het rapport Verder na de klap schreef. 'Christen-democraten denken te snel: we moeten eenheid uitstralen. Maar verschil moet er altijd in zitten.'
Dat is lastig, vooral bij zo'n interne verkiezing. Elkaar bestrijden op CDA-gehalte heeft dan maar beperkt zin. Verder dan nuanceverschillen kwamen de kandidaten niet. Henk Bleker wilde geen kernenergie meer, Mona Keijzer drong aan op discussie over de vraag of iemand van 80 wel een nieuwe heup moet krijgen.

'Je zag in de loop van de debatten een duidelijk stijgende lijn', zegt vicevoorzitter Pieter van Geel na afloop van het laatste debat, in Breda. 'De schroom is er af.'

Maar wat precies het effect op de partij is, moet nog blijken. In en rond het partijbestuur wordt gewezen op hoopgevende signalen. Er zijn 500 nieuwe leden bijgeschreven. Het mooie, zegt een woordvoerder, is dat daar veel mensen bij zitten die het CDA eerder de rug toekeerden. Bij de laatste verkiezingen bleven zoveel CDA-kiezers thuis dat het de partij liefst zeven zetels scheelde. Die mensen reactiveren is de eerste prioriteit.

Ook wijzen ze graag op de peilingen: een stijging! Daartegenover staat: twee zeteltjes, dat is statistisch gezien niet meer dan een foutmarge, en dat na bijna twee weken ongeevenaarde media-aandacht. Betekent dit nu dat koploper Van Haersma Buma de man is die het CDA redden kan, of bewijst dit juist dat hij die uitstraling níét heeft?

Verrassend veel CDA-prominenten spreken hun steun uit voor Mona Keijzer. Zoals Aart Jan de Geus, ex-minister en voorzitter van het Strategisch Beraad, en Jeroen van Velzen, oud-voorman van de CDA-jongeren en nu lid van programmacommissie. 'Ik denk dat Keijzer in de stedelijke gebieden kiezers kan terughalen van de VVD', zegt Van Velzen. 'Zij kan een grotere sprong maken dan de andere kandidaten.'

Maar we moeten Van Haersma Buma niet onderschatten, denkt Frissen, die op de fractieleider stemde. 'Hij heeft iets weg van Angela Merkel en Herman Van Rompuy. Zij hebben ook een heel sobere vorm van communiceren. En over Balkenende hebben we ook lang getwijfeld.'

Een rondgang langs invloedrijke CDA'ers leert dat de verwachtingen over de komende verkiezingen bescheiden zijn; het 'historisch slechte resultaat' van nog geen twee jaar terug, 21 zetels, geldt nu als moeilijk haalbare bovengrens. Als 'Buma' het wordt en in de buurt van de twintig zetels weet te komen, heeft hij het al goed gedaan.
Maar als hij daar duidelijk onder blijft, moet er iemand klaar staan. 'Het zou mooi zijn als Keijzer op de kandidatenlijst op nummer twee zou komen', zegt topeconoom Lans Bovenberg. 'Dan zou van Haersma Buma haar kunnen opleiden. Lijkt me een héél goed koppel.

mailIcon print |