Analyse: Cohen staat alleen tussen links en het midden

Ron Meerhof, Remco Meijer − 18/02/12, 13:43
© anp. Job Cohen in april 2010.

Natuurlijk, de discussie in de Partij van de Arbeid gaat over het leiderschap van Job Cohen. De man die in 2010 als beoogd premier naar Den Haag kwam, doet het niet goed in de rol die hem na de verkiezingen ten deel viel: die van oppositieleider. Niet goed in de ogen van het publiek, dat hem en zijn partij in opiniepeilingen afvalt. En niet goed in de ogen van zijn fractie, werd donderdagavond andermaal duidelijk.

Cohen is een fatsoenlijk man, degelijk, betrouwbaar - iedereen zal hem dit nageven. Maar in zijn verwachting dat bij stugge volharding het ongunstige tij vroeg of laat zal keren, vindt hij nauwelijks nog medestanders. Zijn fractie én zijn achterban in het land morren openlijk.

Maar wezenlijker dan de persoon Cohen is de koers van de PvdA. Hierin schuilt zijn werkelijke falen. De PvdA is van oudsher een centrum-linkse partij. Ze verbindt intellectuelen en stratenmakers, hoogleraren en buschauffeurs. Zo'n achterban staat garant voor een breed draagvlak en dus veel stemmen.

Maar juist Cohen, 'bruggenbouwer bij uitstek', slaagt er niet in 'links' en 'het centrum' te verbinden. En dat nu er meer ruimte is dan ooit in het politieke midden.

Zuilen op drift
Decennialang domineerden liberalen, christen-democraten en sociaal-democraten het politieke midden en de niet-radicale flanken daarvan. Maar de zuilen die het politieke landschap schraagden zijn op drift geraakt. Onder druk van achtereenvolgens de LPF, Rita Verdonk en de PVV van Geert Wilders schoof de VVD naar rechts op. Het CDA, een echte middenpartij, implodeert door de ontkerstening, ideeënarmoede en falend leiderschap. Voor politiek met de Bijbel in de hand is steeds minder emplooi in een deconfessionaliserend land. Het achterliggende maatschappelijk middenveld is in de steden verdwenen en op het platteland aan erosie onderhevig.

Bij de sociaal-democraten schudde PvdA-leider Wim Kok 'de ideologische veren' van de partij af. Hij regeerde acht jaar met Paars, de coalitie van PvdA, VVD en D66. Hij bereidde de partij een 'Derde Weg', ook internationaal geprezen, die door zijn opvolger Wouter Bos werd voortgezet. Die koers maakte ruimte voor de SP, 'ware socialisten'. Na een terugslag bij de laatste verkiezingen zijn zij in de peilingen groter dan ooit.

Cohen begon na de installatie van het kabinet-Rutte als klassieke sociaal-democraat. Als PvdA-voorman trad hij het kabinet zakelijk en met verantwoordelijkheidsgevoel tegemoet. Hij steunt Rutte in het Europa-dossier en onderhandelde constructief mee over het pensioenakkoord.

Zestig zetels
De potentiële beloning voor zo'n gematigde middenpositie is groot in Nederland consensusland. Zes jaar terug scoorde toenmalig leider Bos bij de Statenverkiezingen het equivalent van 60 Kamerzetels.

Maar de risico's zijn navenant. Deze kabinetsperiode wordt gekenmerkt door polarisatie. In het midden is het guur, er móét van de kiezer een kant worden gekozen. Voor de PvdA geldt: bij iedere beweging naar het midden lopen ter linkerzijde de kiezers naar de SP.

De roep om een linksere koers kon dus niet uitblijven. Die kreeg z'n beslag in de uitverkiezing van Hans Spekman tot voorzitter. 'Laten we er niet ingewikkeld over doen, de PvdA is gewoon een linkse partij', zei hij in zijn aanvaardingsspeech in januari op het PvdA-congres.

Paradoxale situatie
O ja? De kiezers zijn voorlopig niet terug. Daarmee lijkt Cohen in een paradoxale situatie beland. Hij zal pas betere peilingen scoren als hij ook weer het midden bedient. Maar hij mag van zijn partij pas het midden weer bedienen als hij betere peilingen scoort.

Cohen blijft hopen dat de omslag zich vanzelf aandient; eens zal er behoefte zijn aan authenticiteit, rust en bezonkenheid. Dat laatste is juist. De vraag is of die behoefte ook het odium van falen rond Cohen nog kan doorbreken. Hijzelf lijkt tot een minderheid in zijn fractie te behoren die daar nog in gelooft.

  • Job Cohen afgelopen donderdag.
mailIcon print |

Jouw mening telt!

Deel jouw mening met de andere bezoekers

Aan het laden ...