Met de PvdA gaat het helemaal niet goed, maar met het CDA gaat het nog slechter. De zelfanalyse van het Strategisch Beraad gaat de problemen niet oplossen, schrijft Volkskrant-redacteur Martin Sommer.

Nog zeven nachtjes slapen, dan houden CDA en PvdA allebei congres. Dat belooft wat. De PvdA heeft met Cohen en Spekman een nieuw topteam. Het CDA heeft geen nieuw topteam maar wel een Strategisch Beraad dat naar verluidt een 'ruk naar links' gaat opleveren. Vast staat dat het in beide partijen slecht gaat. Hoe kan dat nou, een fatsoenlijk mens wil toch gewoon op een kalme middenpartij stemmen?

De toestand is min of meer vergelijkbaar. Met dit verschil dat het CDA terminaal lijkt en de PvdA (nog) niet. Met die partij gaat het uiteraard ook niet goed. De PvdA voert oppositie, tegen een in linkse ogen verschrikkelijk kabinet. Dat zou een makkie moeten zijn maar het resultaat is er niet naar. Dat dat te maken heeft met weinig aansprekend leiderschap, mag nog altijd niet worden gezegd.

Vertrekkend voorzitter Ploumen kreeg pek en veren over zich heen toen ze héél voorzichtig iets probeerde. Een Arnhemse afdelingsleider trok na een hakkelende poging zelf zijn conclusies. Tot zover de debatpartij. Maar wees eerlijk, zou u er gerust op zijn als premier Job Cohen nu maandelijks naar Brussel zou afreizen voor een portie hogere financiële inlegkunde?

En nu niet flauw aankomen met de 50 miljard die Rutte ernaast zat deze zomer. Er bovenop zitten, energiek de boel op sleeptouw nemen, daar gaat het om. Wat wil de PvdA in een snel veranderende samenleving? Geen idee, behalve dat de partij in de SP-koplampen kijkt. Cohen zelf koerst achteruit. In zijn Kerdijk-lezing van half november keert hij zich af van het linksliberalisme en gaat de aandacht helemaal naar de 'allerzwaksten'. Terwijl het gemopper toch luid genoeg klinkt: het is de Partij van de Arbeid. Niet de Partij van de sociale werkplaats.

De trefwoorden zijn als vanouds participatie en sociale economie. De cultuurdiscussie is verstomd. Het moeizame integratiedebat van een paar jaar terug was een moedige poging om vast te stellen dat er volop haken en ogen aan immigratie zitten. Officieel is dat nog de leer, maar op tv zie je alleen een opgewonden Spekman die te hoop loopt tegen minister Leers. Het zal komen doordat Wilders het thema aan zich heeft getrokken, maar de PvdA is haar kritische positie op het onderwerp immigratie & integratie totaal kwijt.

Ravage
Eén ding heeft de PvdA zeker voor op het CDA: dat er überhaupt een partijleider is. Dat kan het CDA niet zeggen. De partij is finaal gespleten. De aanraking met Wilders heeft een ravage aangericht. Lange tijd dacht het CDA die dans te ontspringen. Eerst scheurde de VVD op immigratie en islam (Wilders, later Verdonk). De PvdA deed haar moeilijke integratie-oefening. Het CDA vermeed een discussie over religie, uit angst voor discriminatie én voor aantasting van de mooie vrijheden die Artikel 23 de christendemocratie bood.

Tot de partij in 2010 werd gehalveerd en Maxime Verhagen cs probeerden aan te haken bij het onbehagen van de burger. Het befaamde congres waar met 68 procent voor en 32 procent tegen werd besloten mee te doen aan dit kabinet, bleek achteraf niet het congres van de hernieuwde eenheid maar van de blijvende splijting. Geef ons tijd voor herstel, zei de rechtervleugel. Maar het conservatieve sentiment van Verhagen en Hillen werd niet uitgewerkt tot een serieuze koers en de volksgunst keerde niet terug, ook niet in het zuiden waar men massaal PVV en vooral VVD had gestemd.

Warmte
Het Strategisch Beraad boog zich intussen over de zelfanalyse. Nu ligt er een tekst met veel warmte en veel samen. Echt ouderwets CDA dus, en dat is precies de makke. De pluriformiteit wordt opgehemeld, Artikel 23 wordt verruimd en de multiculturele samenleving is toch niet mislukt. Dat is geen ruk naar links zoals iets te opgewonden media taxeerden. Het is een officiële hunkering naar toen er nog geen problemen waren, in de partij niet en in de samenleving ook niet. We gaan het in het CDA toch maar weer niet hebben over de culturele conflicten die met immigratie samengaan.

Wilders blijft dus alleenheerser op dit onderwerp en dat is te betreuren. Het is maar één van de onopgeloste dilemma's van het CDA. Om nog een paar tegenstellingen te noemen, de harde lijn in Den Haag tegenover het idealisme in de provincie. Het zuiden versus het noorden, de terugkeer van katholiek tegenover protestant. De verouderende bestuurders en het grote gebrek aan opvolgers. Het ontbrekende electoraat in de stad. Het linksere kader en de rechtsere kiezer.

Ooit zei PvdA-dwarsdenker René Cuperus dat zijn partij niet in één spagaat zat maar in een hele ballet-school vol spagaten. Vergeleken bij het huidige CDA was dat een bescheiden schooltje.

^{Martin Sommer is politiek redacteur van de Volkskrant.}