Wilders politiek zou hoe dan ook de winnaar zijn, zowel bij vrijspraak, maar ook bij een veroordeling.

Het raarste proces van de eeuw - om ook eens een superlatief te bezigen - is eindelijk ten einde. Ik heb altijd twijfels inzake de wenselijkheid gehad, omdat Wilders politiek hoe dan ook de winnaar zou zijn: zowel bij vrijspraak (dat is evident), maar ook bij een veroordeling, omdat Wilders in dat geval nog meer de martelaar kon uithangen dan hij toch al graag doet.

Advocatentrucjes
Maar ik vond wel dat het proces, eenmaal begonnen, inhoudelijk ten einde moest worden gevoerd en niet halverwege - als gebeurd - met formalistische advocatentrucjes diende te worden gesaboteerd. Opdat we weten waaraan we toe zijn: wat mag wel en wat mag niet.
 
Kijk: dat Wilders doelbewust haat zaait is evident. Dat wordt ook door de rechtbank erkend. De vraag was slechts, of dat ook op de wijze waaróp hij dat doet, strafbaar is. Het antwoord van deze rechtbank luidt dus nee.

Onderhuidse angst
Of we daarmee helemaal gelukkig moeten zijn, is een tweede - maar dat had voor een veroordeling dus eveneens gegolden. Dat zou ook wel eens mede een reden kunnen zijn, waarom uiteindelijk tot vrijspraak besloten is, waar anderen in het verleden voor heel wat minder vergaande uitspraken nog wèl veroordeeld zijn: de onderhuidse angst om dan inderdaad door het PVV-canaille als 'D66-rechters' te kunnen worden weggezet.
 
Het recht is nu eenmaal juist op dit punt tamelijk kneedbaar, en ook gewetensvolle rechters is geen enkele menselijke bijgedachte vreemd.

Janmaat
Dat Wilders vrijuit gaat waar Janmaat dat noch niet ging, komt vermoedelijk niet alleen omdat intussen de opvattingen in dit opzicht onmiskenbaar verschoven zijn - wat toen nog niet normaal werd gevonden is het inmiddels wel geworden - maar ook vanwege de politieke positie van Wilders: dat valt zelfs min of meer in bedekte termen terug te vinden in de argumentatie van het vonnis: een invloedrijk politicus mag meer.
 
Wilders heeft er bovendien immers alles aan gedaan om het proces zo politiek mogelijk te maken: was hij veroordeeld, dan zou dat, zo liet hij niet na om moreel te chanteren, zijn anderhalf miljoen kiezers met reden het vertrouwen in de rechtsstaat doen verliezen. Ook met eerdere commentaren, waaronder die uitspraak over 'D66-rechters', heeft hij doelbewust het gezag van de rechterlijke macht ondermijnd, die daardoor psychologisch veel minder ruimte voor een 'vrij' oordeel kreeg.

Dobber
In zekere zin zagen we hier het omgekeerde van wat bij andere gerucht-makende rechtszaken gangbaar is. Daar wordt meestal de verdachte al - zie Robert M. - bij voorbaat publiek veroordeeld, zodat de rechter er een zware dobber aan heeft tegen het Volksempfinden in te gaan, mocht de bewijsvoering van het openbaar ministerie toch niet toereikend zijn, of een vormfout tot vrijspraak dwingen.
 
Hier werd de verdachte daarentegen eigenlijk al bij voorbaat vrijgesproken, en stond de rechterlijke macht onder forse publieke druk om dat vervolgens ook te doen, waarbij zijn advocaat diens gehamer op vormfouten juist vergeven werd - soms door dezelfde commentatoren die dat bij de Robert M-en onvergeeflijk zouden vinden.

Fameuze wijndiner
Denk aan de triomfantelijke reacties van sommige collega-columnisten over het gestuntel van Tom Schalken in de kwestie van dat fameuze wijndiner, waardoor het eindeloos duurde tot men eindelijk eens toekwam aan de vragen waarom het toch feitelijk draaide. En die luidden niet, of Hans Janssen in al dan niet benevelde toestand met zinnige argumenten op andere gedachten valt te brengen - niet alleen volgens mij, maar ook volgens hemzelf ('ik beïnvloedbaar? kom nou') is de goede man voor geen enkele rede van buiten meer vatbaar - maar wat Wilders wel of niet mocht.
 
En juist de eigen PVV-aanhang zou van de wrakingsmethode-Moszkowicz in andere gevallen gegruwd hebben, en vrijspraak vanwege dergelijk formalistisch punt-en-komma-geneuk als een affront voor Henk en Ingrid hebben beschouwd. Zie wat hun spreekbuis Joost Eerdmans in dit opzicht standaard over de Nederlandse rechtspraak te berde brengt: de misdadiger wordt teveel in de watten gelegd, het slachtoffer wordt geschoffeerd.
 
Ook daarin lag juist bij dit proces iets fundamenteel scheef: de kijk van de aanklagers, van het OM. Die stonden zelf niet achter het proces dat zij vervolgens moesten voeren - sterker: zij wilden vrijspraak.

Slachtoffers hebben het nakijken
Maar net zo goed als een verdachte recht heeft op een goede advocaat, die in zijn zaak gelooft, hebben ook de slachtoffers recht op aanklagers die in hún zaak geloven. Het is dan vervolgens aan de rechters, om de argumenten van aanvallende en verdedigende partij tegen elkaar af te wegen.
 
Nu waren beiden het in feite eens, en hadden de slachtoffers het nakijken. Zij hadden daardoor nauwelijks een eerlijke kans. Er was geen sprake van gelijke wapens - om een favoriet argument van de PVV te lenen, zodra zij meent ergens op achterstand te zijn gezet.
 
Die slachtoffers hebben nu veel meer reden om het vertrouwen de rechtsstaat te verliezen, dan de aanhang van Wilders in het geval van een rechterlijke veroordeling zou hebben gehad, omdat Wilders immers twee partijen aan zijn zijde had die vurig voor hém pleitten. Dit ongeacht de inhoudelijke merites van het vonnis.
 
Geloofwaardigheid
Dat vonnis heeft overigens wel één groot voordeel: de Partij Voor Verbod (van korans en imams) heeft elke geloofwaardigheid verloren bij pogingen anderen te verbieden stevige taal over háár te bezigen. Wie nu standaard de Koran aan Mein Kampf gelijk mag stellen, kan iemand die eens een parallel tussen PVV en NSB trekt niet meer van een oproep tot moord betichten, zoals Hero Brinkman - ook in onbenevelde toestand niet voor rede van buitenaf vatbaar - in een zoveelste warhoofdige bui recent aan mijn adres in Provinciale Staten van Noordholland heeft gedaan.

^{Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en publicist.}