Kabinet-Rutte is één groot compromis

DEN HAAG - Het compromis waartoe het CDA na wekenlange vergaderingen en een beladen partijcongres heeft besloten, lijkt de weg vrij te maken voor het kabinet-Rutte. Maar iedereen moet ervoor inleveren; de CDA-fractieleden Ad Koppejan en Kathleen Ferrier, CDA-leider Maxime Verhagen, Geert Wilders en uiteindelijk aspirant-premier Mark Rutte en zijn VVD.

Koppejan en Ferrier hebben hun principiële bezwaren tegen politieke samenwerking met de PVV laten varen. Ferrier zei zaterdag op het partijcongres nog: 'Wij geven een kernwaarde van het CDA op als we instemmen met deze regeringscoalitie.' Drie dagen later doet ze dat toch.
 
Ruil
In ruil voor deze toezegging van de twee fractieleden om rechtse samenwerking niet te blokkeren, belooft de gehele CDA-fractie de uitwerking van de delen in het gedoogakkoord met de PVV over asiel, immigratie en diversiteitsbeleid, kritisch te beoordelen.

Dat kan worden uitgelegd als een geste van de fractie in de richting van Koppejan en Ferrier. Tot dinsdag immers waren negentien leden van de CDA-fractie ongeclausuleerd voor het akkoord dat interim-fractieleider Maxime Verhagen had gesloten met Wilders en VVD-leider Rutte.
 
Intentie
Het is wel een enigszins vreemde tegemoetkoming omdat hij feitelijk niet raakt aan het eigenlijke bezwaar zoals Ab Klink dat verwoordde in de brief waarmee hij uit de onderhandelingen stapte; niet de inhoud van de afspraken was het grote probleem, maar de intentie waarmee de PVV die afspraken zou steunen en uitleggen. Die intentie deugde niet en daarom wilden Klink, Koppejan en Ferrier geen samenwerking.
 
Dat Koppejan en Ferrier daarmee uiteindelijk toch instemden, is een bescheiden overwinning voor Verhagen. Maar tegelijk lijdt hij gevoelig gezichtsverlies.
 
Verhagen deed de afgelopen weken twee beloftes. Hij zegde zijn eigen fractieleden een akkoord toe dat zorgen over grondrechten zou wegnemen. De nu geformuleerde reserves betekenen dat dat niet gelukt is.
 
Belofte
Verder beloofde hij aan Wilders dat hij alle 21 stemmen van het CDA aan de gedoogcoalitie leveren zou. Ook die belofte heeft hij niet helemaal gehouden. De 21 fractieleden blokkeren de vorming van het kabinet-Rutte niet, maar zeggen tegelijkertijd juist de afspraken met Wilders onder een vergrootglas te houden en kritisch te bejegenen.
In de toelichtingen van zowel Verhagen als die van Koppejan en Ferrier zat een duidelijke cesuur tussen acceptatie van de gedoogcoalitie op zich en het gedoogakkoord en de uitwerking daarvan.
 
Pijn van Wilders
Daar zit de pijn van Wilders. Hij heeft wél zonder enig voorbehoud zijn handtekening gezet onder achttien miljard aan bezuinigingen, maar hij krijgt daar louter reserves en voorbehouden voor terug. Hij heeft zich gecommitteerd aan het regeerakkoord, het CDA gaat het gedoogakkoord dat daartegenover hoort te staan nog eens uitgebreid onder de loep nemen. En de man met wie hij het akkoord gesloten heeft, stemt daarmee in.
Geert Wilders besloot dinsdagavond deze veranderingen te accepteren en daarmee is de weg vrij voor de formatie van het kabinet-Rutte. Maar tegelijk zadelen de ontwikkelingen de naamgever op met een nieuw probleem. De reserves van het CDA betekenen een verdere verzwakking van de uitgangspositie van het kabinet.
Koppejan, Ferrier en eventuele andere CDA'ers hebben met het compromis hun speelruimte vergroot om maatregelen die zij in strijd achten met 'de intenties van het CDA' kritisch te bejegenen en eventueel tegen te houden. Dat zal het moeilijker maken om Wilders' wensen in beleid om te zetten. Op zijn beurt zal die ook niet gretiger worden om Verhagen en Rutte bij de uitvoering van hun plannen ter wille te zijn.
 
Rit uitzitten
Dan wordt het al snel kiezen: alle moeilijke besluiten uit de weg gaan teneinde de rit uit te zitten, zoals het kabinet-Van Agt-Wiegel deed in de jaren zeventig onder dreiging van de CDA-loyalisten. Dan wel doorzetten, met het risico dat de levensduur van het kabinet-Rutte drastisch wordt bekort.