Invloedrijk, stellig en ineens omstreden

Het instituut dat het verband tussen het broeikaseffect en menselijke activiteit in kaart bracht, krijgt felle kritiek.

Ongekend fel beet hij van zich af, woensdag in de Financial Times. De kritiek op ‘zijn’ Intergouvernementele Panel over Klimaatverandering, het klimaatpanel van de Verenigde Naties, is ‘bedrog van het ergste soort’, zei IPCC-voorzitter Rajendra Pachauri (69). ‘Het enige dat je moet doen’ om dat te ontdekken, is ‘kijken naar de achtergrond van de critici’. ‘Het zijn mensen die het verband ontkennen tussen roken en kanker en mensen volgens wie asbest even schadelijk is als talkpoeder – ik hoop dat ze het dagelijks op hun gezicht strooien.’

Pachauri piekert er dan ook niet over op te stappen als IPCC-voorzitter. ‘Ik ga ze geen plezier doen’, zei hij in de FT over zijn critici, achter wie volgens hem grote zakenbelangen schuilgaan, ‘al kan ik dat niet bewijzen’.

Feit is dat de in New Delhi wonende Pachauri, vegetariër vanwege zijn hindoegeloof maar ook omdat vleesconsumptie leidt tot meer uitstoot van broeikasgas, aan steeds meer kritiek bloot staat. Hetzelfde geldt voor het klimaatpanel, dat hij sinds 2002 leidt en dat in 2007 nog de Nobelprijs voor de Vrede deelde met klimaatgoeroe Al Gore.

Het klimaatpanel is in 1988 opgericht op initiatief van UNEP, het VN-milieuprogramma, en de WMO, de meteorologische VN-organisatie in Genève, in wiens hoofdkantoor het een bescheiden secretariaat runt. Het doet geen eigen onderzoek, maar inventariseert en toetst alle literatuur over het broeikaseffect, met medewerking van honderden wetenschappers uit de hele wereld. Hun werk heeft onmiskenbaar onder wetenschappers de consensus doen ontstaan dat het broeikaseffect een gevolg is van menselijke activiteit.

Die consensus is langzaam gegroeid. Het eerste IPCC-rapport van 1990 concludeerde slechts dat de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer toenam, dat de aarde de voorafgaande eeuw warmer was geworden, en dat er waarschijnlijk een verband tussen beide fenomenen was. Het rapport van 1995 sprak echter al van merkbare invloed door de mens op het klimaat. Later werd het IPCC slechts stelliger.

De woorden van het panel werden vanaf het begin af aan serieus genomen. In 1992 leidde zijn werk mede tot de oprichting van een Wereldklimaatverdrag in Rio de Janeiro. Het Kyoto-protocol uit 1997, waarin industriestaten zich vastlegden op vermindering van de uitstoot van broeikasgas, was een uitvloeisel van dit verdrag.

In 2007 publiceerde het IPCC zijn vierde en laatste rapport: drie delen van elk duizend pagina’s. Hiervoor hadden 2.500 deskundigen onderzoek doorgelicht en samengevat, hadden 800 auteurs teksten aangeleverd, die vervolgens door 450 ‘hoofdauteurs’ aaneen waren geschreven. Het zijn de foutjes in deze pagina’s, die de laatste maanden aan het licht zijn gekomen en die het panel ineens omstreden maakten.

De meeste ophef baarde de foutieve voorspelling dat in 2035 alle gletsjers in de Himalaja kunnen zijn weggesmolten – wat gezien de huidige dikte ervan onmogelijk is. IPCC-voorzitter Pachauri trekt in de FT het boetekleed aan. Dat er überhaupt een voorspelling in het rapport stond, was al fout. ‘We doen geen voorspellingen. We geven alleen kansberekeningen en verschillende scenario’s weer.’

Schadelijk was verder een actie van hackers, die in november vorig jaar oude e-mails van IPCC-wetenschappers uit hun computers hadden weten te halen. Daaruit kwam een beeld naar voren van klimaatonderzoekers die gegevens weglieten, tegenstanders zwart maakten en trachtten tegengeluiden uit het IPCC-rapport te houden.

Daarnaast wordt voorzitter Pachauri belangenverstrengeling verweten, voor het eerst in december in de Britse Sunday Telegraph. Pachauri – zelf geen klimaatwetenschapper maar econoom – is sinds 1982 directeur van het Energie Onderzoeksinstituut TERI in India. In die positie en via belangen in bedrijven die handelen in emissierechten, heeft hij geld verdiend aan de zorgen over het broeikaseffect, aldus de Telegraph. De reactie van Pachauri: ‘Een hoop leugens.’