Hoop gloort voor vredesproces

De hervatting van het Israëlisch-Palestijnse vredesproces is woensdag een grote stap dichterbij gekomen. De Arabische Liga schaarde zich achter een Amerikaans voorstel voor indirecte besprekingen tussen Jeruzalem en Ramallah. De Palestijnse president Mahmoud Abbas heeft de Arabische steun hard nodig om in eigen kring uit te leggen waarom hij wil onderhandelen met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.

Voor het eerst werpen de inspanningen van de Amerikaanse gezant voor het Midden-Oosten, George Mitchell, vruchten af. Wel is het indirecte karakter van de besprekingen een aderlating: sinds het Oslo-akkoord van 1993 hebben Israëli’s en Palestijnen altijd rechtstreeks met elkaar gesproken.

Mitchell reist ‘in de zeer nabije toekomst’ naar het Midden-Oosten, zeiden woensdag Amerikaanse diplomaten. Hij krijgt bij de onderhandelingen de rol van pendelende boodschapper.

De bescheiden doorbraak komt op een moment dat vrijwel dagelijks wordt gespeculeerd over het uitbreken van een derde Palestijnse intifada. Israëlische plannen om Joods erfgoed in bezet Palestijns gebied op te poetsen hebben afgelopen week geleid tot rellen in Hebron en Jeruzalem. Hoewel de Palestijnse premier Salam Fayyad een ongewapend volksoproer toejuicht, lijkt er onder de murw geslagen bevolking nog onvoldoende bereidheid te zijn om massaal de straat op te gaan.

De hervatting van onderhandelingen heeft ook vooral een ander doel: alle betrokkenen krijgen armslag als de open wond van het Midden-Oosten-conflict voorlopig wordt toegedekt met besprekingen. Voor Israël, de VS en de Arabische wereld betekent het dat alle aandacht kan worden gericht op de kwestie-Iran. Abbas, wiens mandaat in januari is verlopen, krijgt van onderhandelen weer wat bestaansrecht als president.

Israël heeft opgewekt gereageerd op het Arabische besluit: Netanyahu verkondigt al maanden dat hij wel wil onderhandelen, maar dat de Palestijnen onredelijk dwars liggen. De besprekingen zijn in december 2008 door Abbas afgebroken bij het uitbreken van de Gaza-oorlog.

Het comité van Arabische ministers van Buitenlandse Zaken omzwachtelde zijn besluit in Caïro met grote scepsis. ‘Ondanks het gebrek aan overtuiging in de oprechtheid van Israël, besluit het comité de indirecte gesprekken een kans te geven als een laatste poging en om de Amerikaanse rol te vergemakkelijken’, luidde de verklaring.

Als na vier maanden geen resultaten zijn geboekt, gaat de Arabische Liga naar de Veiligheidsraad. Wat die stap precies zou behelzen, is nog onduidelijk. Mogelijk draait het om een VN-resolutie waarin de oprichting van een Palestijnse staat wordt afgekondigd zonder dat verder onderhandelingen met Israël worden afgewacht.

De vier maanden zijn bedoeld om een basis te leggen waarop mogelijk daarna directe vredesbesprekingen kunnen worden gevoerd. Hoe dat precies in zijn werk gaat, is nog onduidelijk. De suggestie is wel gewekt om in de indirecte fase vooral te spreken over de toekomstige grenzen van een Palestijnse staat. In de volgende fase kunnen dan de netelige kwesties van de terugkeer Palestijnse vluchtelingen en de verdeling van Jeruzalem ter sprake komen.

De onderhandelingen zaten sinds het najaar muurvast. Abbas eiste van Israël een volledige bouwstop in Joodse nederzettingen op de Westoever en in Oost-Jeruzalem. Netanyahu ging niet verder dan een bevriezing voor tien maanden van nieuwbouwprojecten op de Westoever, terwijl er geen beperkingen werden opgelegd aan uitbreidingen in Oost-Jeruzalem. De VS zaten eerst op de Palestijnse lijn maar namen uiteindelijk genoegen met het Israëlische tegenbod.