Wat bedoelde Obama met het Spoetnik-moment?

AMSTERDAM - 'Dit is het Spoetnik-moment van onze generatie', zei Barack Obama vannacht tijdens zijn jaarlijkse State of the Union. Hij refereerde daarmee aan een gebeurtenis van ruim een halve eeuw geleden. Wat bedoelde hij precies?

De datum 4 oktober 1957 wordt algemeen beschouwd als het begin van het ruimtevaarttijdperk. Op die dag lanceerde Rusland namelijk de onbemande satelliet Spoetnik 1. Het was de eerste succesvolle onbemande ruimtevlucht. Een kleine maand later, op 3 november, volgde de Spoetnik 2 met aan boord het hondje Laika.

Afgetroefd
Het succes van de Russen kwam voor de Amerikanen als een grote verrassing. Zoals Obama het vannacht verwoordde: 'We hadden geen idee hoe we hen konden aftroeven in de race naar de maan'. De Amerikaanse marine had eerder in 1957 de opdracht gekregen een raket te bouwen die een satelliet in een baan rond de aarde kon brengen. Van de plannen van Rusland waren de Amerikanen niet op de hoogte, en zij bleken dus door de Russen te zijn afgetroefd.

Op 6 december kwamen de Amerikanen er pas toe hun eigen satelliet te lanceren, maar tot overmaat van ramp ontplofte de raket op amper 30 centimeter van de grond. Op 1 februari van het jaar daarop slaagde de Amerikaanse luchtmacht er wel in om een satelliet, de Explorer 1, succesvol te lanceren.

Maar het kwaad was al geschied: de Amerikanen waren afgetroefd door de rivaliserende grootmacht. Om een dergelijke blamage in de toekomst te voorkomen, besloot de toenmalige president Eisenhower flink te investeren in de Amerikaanse ruimtevaartprogramma's. Op 1 oktober werd in dat kader de ruimtevaartorganisatie NASA (National Aeronautics and Space Administration) opgericht, die al snel werd uitgebreid met verschillende onderzoeksinstituten. De lancering van de Russische Spoetnik zorgde er dus voor dat de Amerikaanse ruimtevaart in een stroomversnelling raakte.

Man in de ruimte
Toch zouden de Amerikanen nogmaals door de Russen worden afgetroefd. Ook de race om de eerste man in de ruimte, werd namelijk door de Sovjet-Unie gewonnen. Het Vostok-programma lanceerde astronaut Joeri Gagarin op 12 april 1961 als eerste mens in een baan rond de aarde. De Amerikanen volgden op 5 mei van dat jaar, maar slaagden er niet in om Alan Shepard in een baan om de aarde te brengen.

De nieuwe nederlaag bracht de jonge president John F. Kennedy er in 1962 toe om een gewaagde doelstelling te formuleren: de Amerikanen zouden vóór 1970 een man op de maan zetten. In de jaren daarna wisten de VS de wedloop te winnen van de Russen, en ze slaagden er uiteindelijk op 20 juli 1969 in om, met de beroemde missie van de Apollo 11, Neil Armstrong op de maan te zetten. Een prestatie die de Russen niet wisten te evenaren.

Vandaag de dag is de rol van de Russen overgenomen door de opkomende economieën van China en India. Door te memoreren aan het succesverhaal van de Apollo 11 hoopt Obama de Amerikanen ertoe aan te zetten zichzelf opnieuw uit te vinden, zodat ze hun leidende positie in de veranderende wereld kunnen handhaven.

Klik hier voor een infographic over de Spoetnik