Voorstanders van Schotse onafhankelijkheid.
Voorstanders van Schotse onafhankelijkheid. © GETTY

Waarom willen de Schotten zo graag van Engeland af?

Over tien dagen wordt in Schotland een referendum gehouden over de vraag of de Schotten zich moeten afscheiden van het Verenigd Koninkrijk. Gisteren bleek uit een peiling in opdracht van The Sunday Times dat voorstanders van onafhankelijkheid voor het eerst in de meerderheid zijn. In Londen heeft de paniek inmiddels toegeslagen.

Cameron had de Schotten beter kunnen smeken om voor onafhankelijkheid te stemmen, dan hadden ze ongetwijfeld tegen gestemd

Volkskrant-correspondent in Groot-Brittannië Patrick van IJzendoorn

Met 51 tegen 49 procent zijn de voorstanders van onafhankelijkheid maar zeer nipt in de meerderheid, maar het momentum ligt volledig bij hen: in augustus hadden de tegenstanders nog een voorsprong van 16 procent. Opeens lijkt een einde van het Verenigd Koninkrijk zoals we dat al 308 jaar kennen erg dichtbij.

Een sterk optreden van de eerste Schotse minister Alex Salmond is volgens Volkskrant-correspondent Patrick van IJzendoorn in Groot-Brittannië een belangrijke reden voor de kanteling: 'Schotten zijn linkser georiënteerd dan de Engelsen. Vooral de armere Schotten uit de buitenwijken van Glasgow voelen zich verraden door het 'tweedehands Tatcherisme' van Tony Blair en David Cameron. De Scottish National Party van Salmond, te vergelijken met de Nederlandse SP, spreekt hen veel meer aan.'

Ironisch genoeg is de afkeer van de Schotten voor Engeland vergelijkbaar met het Engelse sentiment tegenover Europa, stelt Van IJzendoorn: 'De Schotten hebben een sterk verlangen hun eigen land te besturen. Zij zien de regering van Cameron niet als 'hun regering'. Van oorsprong Schotse politici worden gezien als verraders als ze naar Londen vertrekken. De ja-stemmers voelen vaak meer verwantschap met Scandinavische landen als Zweden en Denemarken. Ze hebben het gevoel van buitenaf bestuurd te worden. Veel Engelsen hebben hetzelfde gevoel over de invloed van Europa.'

Afkeer van de macht
Inmiddels heeft de paniek in Londen toegeslagen. David Cameron wil niet de geschiedenis ingaan als de premier die Schotland verloor en zelfs de koningin schijnt zich ernstige zorgen te maken. De agressieve nee-campagne, gevoerd door gevestigde politieke partijen, multinationals, kredietbeoordelaars, vakbonden en talloze beroemdheden - iedere met enige invloed dus - werkt echter volledig averechts. De afkeer van de centraliserende werking van Londen en van de huidige machthebbers lijken de uitslag van het referendum te gaan bepalen.

Van IJzendoorn grapt dat Cameron het beter anders aan had kunnen pakken: 'Wat ze in Londen willen, willen ze in Schotland bij voorbaat niet. Hij had de Schotten beter kunnen smeken om voor onafhankelijkheid te stemmen, dan hadden ze ongetwijfeld tegen gestemd.'

Kenmerkend is volgens Van IJzendoorn ook dat 38 van de 39 Britse kranten en weekbladen campagne hebben gevoerd voor instandhouding van Groot-Brittannië, terwijl de campagne voor onafhankelijkheid vooral via sociale media wordt gevoerd.

Financiële onrust
Op de financiële markten heeft de naderende afscheiding van de Schotten ook voor flinke onrust gezorgd. De beurswaarde van Schotse bedrijven staat onder druk en ook het Britse pond daalt in waarde. Analisten voorspellen dat de onrust aan zal houden totdat de Schotten op 18 september naar de stembus gaan. Wanneer de Schotten zich afscheiden, kunnen ze altijd het pond houden als nationale munt, maar de vraag is volgens Van IJzendoorn of de Bank of England de klappen blijft opvangen als er iets misgaat. Daarnaast zal het bij onzekerheid rond het pond duurder worden om te lenen op de geldmarkten.

Dat een afscheiding van Schotland moeilijkheden oplevert is evident. Er moeten legers worden gesplitst, er moet onderhandeld worden met de EU en de NAVO en er moeten ambassades worden ingesteld. Voorstanders hopen echter op medewerking van Engeland. Zij refereren aan de relatief soepele scheiding van Tsjechië en Slowakije en Salmond benadrukt dat een 'vechtscheiding' ook niet in het belang van de Engelsen zou zijn.'

Sport
Mocht het ja-kamp winnen, dan geeft Schotland zichzelf 18 maanden om zelfstandig te worden. In 2016 moet alles rond zijn. Hardop nadenkend, vraagt Van IJzendoorn zich af hoe het met de nationale sportteams zou gaan bij een afscheiding: 'Kun je de afvaardiging naar de Olympische Spelen in 2016 nog wel 'Team Great Britain' noemen zonder Schotland? En juichen de Engelsen nog voor de Schotse sportkampioenen Chris Hoy en Andy Murray?'

Eén ding is zeker: een overwinning voor het ja-kamp gaat heel veel vragen opleveren de komende jaren.