Van Rompuy: de nobele onbekende

Hij was de nobele onbekende op het Europese toneel, en misschien wel juist daarom de eerste president van de Europese Unie geworden. Het kan snel gaan met een politieke carrière, zelfs tegen wil en dank.

Minder dan een jaar geleden, op 31 december 2008, werd de Vlaamse christen-democraat Herman Van Rompuy (62) plotseling de premier van België. België snakte naar een stabiele factor nadat premier Yves Leterme zijn ontslag had aangeboden. Leterme werd beschuldigd van beïnvloeding van rechters bij de opdeling van Fortis.

Plichtsbesef

Maar enkele dagen voor zijn beëdiging zei Van Rompuy nog stellig tegen partijgenoten en familie: ‘Ik zweer het, ik doe het níet. Ik ben en blijf Kamervoorzitter.’ In de kerstdagen spraken onder andere oud- premier Jean-Luc Dehaene, zijn broer en zijn drie zussen indringend op Van Rompuy in. En hij de deed het toch. Niet uit ambitie, maar uit plichtsbesef.

Toen Van Rompuy dit voorjaar de vraag kreeg of hij achteraf gezien toch blij was met zijn onverwachte premierschap, zei hij: ‘Ik heb het aanvaard, is dat niet genoeg?’

Politiek beheerste zijn leven, maar een hoofdrol heeft hij nooit geambieerd. Helemaal niet in 1994, toen partijgenoot Dehaene grote kans maakte om voorzitter te worden van de Europese Commisie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie. Van Rompuy stond als vicepremier met de grootst mogelijke tegenzin klaar om Dehaene op te volgen. Maar Dehaene werd , net als de Nederlandse minister- president Ruud Lubbers, op een top in Korfu gepasseerd.

Taalgrens

Van Rompuy groeide op aan de taalgrens rond Brussel en woont daar nog steeds. Zijn levensmotto ‘rustige vastheid’ staat op de gevel van zijn huis. De vader van vier kinderen kreeg zijn opleiding van de jezuïeten en houdt jaarlijks een week vrij voor een retraite in een abdij. Hij publiceert zo nu en dan haiu’s, Japanse verzen in zeventien lettergrepen, op zijn website. Zijn jongere broer Eric, zelf parlementslid voor de christen-democraten, typeerde hem eens als ‘de intellectueel met de dodelijke humor’.

Van Rompuy is al decennia actief in de Belgische politiek. De econoom begon op de studiedienst van de Christelijke Volkspartij (CVP), de huidige CD&V. Hij is een van de grondleggers van de huidige staatsstructuur in België, met zijn gewesten en gemeenschappen, tot stand gekomen in een serie staatshervormingen waar Vlaanderen en Wallonië telkens totaal tegengestelde wensen en eisen hadden. In 1981 deed hij voor het eerst mee aan regeringsonderhandelingen.

Van 1988 tot 1993 was hij voorzitter van de Christelijke Volkspartij, de huidige CD&V. Onder Dehane was hij van 1993 tot 1999 minister van Begroting en vicepremier. Hij slaagde er in de overheidstekorten te beteugelen. België voldeed daardoor aan de Maastrichtnorm, de Europese criteria om later de Belgische franc in te wisselen voor de euro.

Toen in 1999 de liberaal Guy Verhofstadt de christen-democraten naar de oppositie verwees, leek ook de rol van Van Rompuy uitgespeeld. Acht jaar had België een paarse regering, tot Yves Leterme met grote overmacht in juni 2007 de verkiezingen won.

Geprezen

Bescheiden, gevat, wijs, een harde onderhandelaar die toch altijd naar het compromis zoekt — het zijn vooral die kwaliteiten waar de Vlaming ook in Wallonië en in het overwegend Franstalige Brussel om wordt geprezen. Een politicus, zo vindt hij zelf, moet niet naar zijn successen kijken, maar naar de mate van onheil dat hij heeft voorkomen.

Dat uitgangspunt maakte hij waar in de roerige periode dat zijn partijgenoot Leterme in 2007 en 2008 poogde een regering te vormen. Nadat Leterme als informateur strandde en menigeen in België en daarbuiten serieus rekening hield met het uiteenvallen van België, benoemde koning Albert II Van Rompuy als ‘koninklijk verkenner’. Prompt viel het gelek van de onderhandelaars naar de media totaal stil.

Discretie staat voor Van Rompuy voorop. ‘Vroeger zonderden we ons af, nu dansen de Blackberries op tafel’, klaagde hij over de stroeve kabinetsformatie onder Leterme. Toen hij vorige maand voor het eerst in de Franse pers werd getipt als president van de Europese Unie en bovendien voetbalploeg Anderlecht had gewonnen van Dynamo Zagreb, toonde hij vooral zijn befaamde zelfspot. ‘Het is toch een mooie dag vandaag. Eerst het bericht in Le Monde, nu winst voor Anderlecht.’

Profiel

Zijn bescheidenheid, en het feit dat hij nog amper een Europees profiel heeft, maakte hem de afgelopen weken al tot topfavoriet voor de post van Europese president. De regeringsleiders kenden hem nog nauwelijks. Hij had nog met niemand een conflict gehad. In een interview zei hij dat hij het nog niet aandurfde om de Duitse bondskanselier Merkel met ‘Angela’ aan te spreken.

Wel was hij al bezig met een rondreis langs de Europese hoofdsteden, omdat België in de tweede helft van 2010 EU-voorzitter zal zijn.