Duizenden kiezers mogen niet stemmen

Naar schatting 150 duizend stemgerechtigden kunnen donderdag niet stemmen voor het Europees parlement, omdat ze geen geldig legitimatiebewijs (ID) bezitten.

Mogelijk worden nog veel meer stemmers geweigerd, omdat ze hun identiteitsbewijs niet bij zich hebben.

Legitimatieplicht
Het is voor het eerst dat bij verkiezingen een legitimatieplicht geldt, al geldt die niet overal. Het is een experiment, waaraan 352 gemeenten deelnemen. Van de grote steden doet Utrecht niet mee.

Kiezers in deelnemende gemeenten kunnen in elk gewenst stemlokaal terecht, maar moeten zich wel identificeren. In de 89 resterende gemeenten wordt alleen naar het identiteitsbewijs gevraagd als daar aanleiding voor is.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft bij drie gemeenten (Eindhoven, Rotterdam en Hof van Twente) laten onderzoeken hoeveel stemgerechtigden geen geldig identiteitsbewijs hebben. Dat bleek bij 1,5 procent, redelijk verdeeld over alle leeftijden. In de gemeenten waar de identificatieplicht geldt, wonen minstens 10 miljoen stemgerechtigden; 1,5 procent van hen komt neer op minstens 150 duizend mensen.

De Kiesraad heeft scherpe kritiek op de gang van zaken. De raad is voor identificatieplicht, maar dan moet die gelden voor alle Nederlanders. Nu dreigt verwarring, schreef de raad in een advies, omdat het in sommige gemeenten niet geldt.

Experimenteerwet
Bovendien vindt de raad de wettelijke basis van het experiment onvoldoende: de regeling is gebaseerd op een experimenteerwet die is bedoeld om stemmen via internet mogelijk te maken. De Raad van State had geen kritiek op de identificatieplicht.

Dat veel mensen niet weten dat hun identiteitsbewijs is verlopen, blijkt uit de ervaring van de Marechaussee op Schiphol. Duizenden mensen worden jaarlijks teruggestuurd, omdat hun reisdocument ongeldig is. Slechts achtduizend van hen krijgen per jaar een noodpaspoort.