VK-handboek voor de strategische stemmer

De kansen en risico’s van strategisch stemmen op een rij.

U stemt VVD?

De VVD heeft gekregen waar de partij vurig op hoopte: een verkiezingscampagne met scherpe tegenstellingen tussen links (PvdA) en rechts (VVD). Die strijd heeft ook u ook losgeweekt van het CDA, de de PVV of D66.

Want al bent u geen liberaal in hart en nieren, u wilt Job Cohen zeker niet in het Torentje. De PvdA laat de staatsschuld te veel op z’n beloop. En wilde Cohen niet een ‘zo progressief mogelijke’ coalitie?

En dus stemt u, misschien voor het eerst, op de VVD. Mark Rutte heeft van de hypotheekrenteaftrek weliswaar geen breekpunt gemaakt, hij gaf wel zijn erewoord. Ondanks zijn motie van wantrouwen tegen Balkenende IV kan Rutte het prima vinden met de CDA-premier. Toen Rutte en Balkenende begonnen te kibbelen, zei Emile Roemer (SP) terecht dat ze al in ondertrouw waren.

Risico

Maar met wie gaat de VVD straks in zee? Misschien toch met Job Cohen, nodig voor een paars kabinet met PvdA, D66 en mogelijk GroenLinks. Dan is straks toch weer een PvdA’er minister van Financiën en wordt het H-woord alsnog bespreekbaar. Als u gruwt van die gedachte, kunt u maar beter CDA of PVV stemmen. En indien u de PVV absoluut niet als regeringspartij wenst, dan heeft u ook nog steeds geen keiharde garantie van Mark Rutte gekregen.

U stemt PVV of SP?

De VVD van Mark Rutte en de PvdA van Job Cohen kunnen elkaar in de peilingen op de hielen zitten, maar u vertrouwt ze geen van beiden. Met een stem op de PVV of de SP kiest u expliciet voor een rechts dan wel een links kabinet.

Als PVV-stemmer: Rutte mag van u premier worden, maar alleen van een rechtse coalitie van VVD, PVV en CDA. Stemt u SP, dan wilt u een linkse regering onder Cohen met PvdA, GroenLinks en D66, eventueel aangevuld met ChristenUnie of Partij voor de Dieren.

Of u kiest voor een proteststem: de partij van uw keuze hoeft niet te regeren, als zij de zaken die u belangrijk vindt maar hard genoeg vanaf de zijlijn blijft roepen. Een grote afvaardiging van PVV of SP in de Tweede Kamer kan het beleid van een kabinet waarin deze partijen niet zijn vertegenwoordigd, her en der bijsturen.

Risico

Met een stem op de SP riskeert u dat u Mark Rutte de grootste maakt. PvdA-leider Cohen heeft uw stem immers dringend nodig om Nederland niet het liberale bos in te jagen. Andersom geldt hetzelfde. Wie op Wilders stemt in plaats van op Rutte, effent de weg naar het Torentje voor de linkse leider Job Cohen.

Een keuze voor partijen op de flanken draagt het risico van een weggegooide stem. De kans op regeringsdeelname is klein, wat Rutte of Cohen ook zeggen. De PVV heeft haar regeerkansen aanzienlijk verkleind door de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar als breekpunt op te werpen.

U stemt PvdA?

De eerste premier ooit van VVD-huize? Misschien zelfs een rechts kabinet met Geert Wilders? Dat gaat u niet meemaken! De enige manier om Mark Rutte nog uit het Torentje te houden, is nu een stem op de PvdA van Job Cohen.

Want u bent tegen ‘roekeloos’ bezuinigen, tegen minder koopkracht voor de minima, tegen meer marktwerking in de zorg. Wie denkt die Rutte wel dat hij is, zomaar de verzorgingsstaat dicht gooien voor nieuwe Nederlanders?

Risico

Misschien bent u diep in uw hart een GroenLinks-, SP- of D66-kiezer – maar in deze links-rechts-campagne wordt het toch PvdA. U weet niet wat u krijgt. PvdA-leider Cohen kan uw stem gebruiken om een nieuw Paars kabinet te formeren van PvdA, VVD, D66 en – indien nodig voor een meerderheid – GroenLinks. Dan krijgt u de VVD er alsnog gratis bij! Dat is zelfs zeer waarschijnlijk, want een linkse meerderheid is ver uit zicht. Zelfs de oude coalitie met het CDA, die u zo verfoeide, behoort nog tot de mogelijkheden. Job Cohen kan met uw stem nog alle kanten op.

U stemt CDA?

‘Goud’ zal het niet meer worden. De premier van uw keuze, Jan Peter Balkenende, moet 13 (gepeilde) zetels overbruggen naar de VVD. De ervaring leert dat dat in twee dagen niet lukt. Zilver of brons is het hoogst haalbare.

Toch stemt u met een gerust hart CDA. U veronderstelt dat de VVD ook zonder uw stem de PvdA overtroeft. Met een keuze voor het CDA doet u een poging Mark Rutte op het rechtse pad te houden, want u gruwelt van een nieuw paars kabinet: al dat vrijzinnige, goddeloze gebeuren. En wie weet of zo’n coalitie, ondanks de garantie van Rutte, toch tornt aan de hypotheekrenteaftrek? Om nog te zwijgen over de verdere legalisering van softdrugs of het afschaffen van de studiefinanciering. Dan liever een coalitie van VVD, CDA en D66.

Risico

Hoewel het niet de voorkeur heeft van Balkenende, kan het zijn dat u met een stem op het CDA steun geeft aan een regering met de PVV. Rutte lonkt soms opzichtig naar Wilders, maar dat avontuur is u al te wild. U stemt bovendien op een leider die na 9 juni vermoedelijk de politiek verlaat. Lukt het hem niet opnieuw premier te worden, dan neemt Balkenende naar eigen zeggen geen plaats meer in de Tweede Kamer. U weet niet wie na 9 juni uw partijleider is – Ab Klink? Jan Kees de Jager? Maxime Verhagen? – en hoe het CDA de klap gaat verwerken.

U stemt D66 of GroenLinks?

U kunt Job Cohen of Mark Rutte de grootste maken, maar u blijft liever uw idealen trouw. Alexander Pechtold (D66) ijvert voor nieuw Paars: een coalitie met VVD, PvdA, D66 en eventueel GroenLinks. Twijfelt u tussen VVD en D66, maar wilt u de PVV van Wilders uit de regering houden? Dan moet u D66 kiezen. U voorkomt een rechts kabinet en dwingt de partij van Rutte naar het centrum. Met een stem op D66 is de kans groot dat uw partij meedoet. Of het nu is in een coalitie met CDA en VVD, of in Paars: D66 is erbij en kan werk maken van haar hervormingsagenda.

Wilt u een links kabinet, dan stemt u strategisch op GroenLinks of de SP. De PvdA wil die keuze immers niet bij voorbaat maken. Femke Halsema wil met alle macht linksaf en voert daar actief campagne voor.

Risico

U kiest voor een kleinere partij, dus de ‘groten’ missen uw stem om de allergrootste te worden. Ook met een keuze voor D66 of GroenLinks heeft u geen zekerheid wat er met uw stem gebeurt. Halsema zei het zelf: haar ‘balboekje’ staat vol aanzoeken. Ze wordt zowel genoemd als deelnemer in een hervormingskabinet van CDA, VVD, D66 en GroenLinks als in ‘Paars Plus’. Pechtold heeft de mond vol van Paars. Maar als hij louter kan regeren met VVD en CDA, zegt hij vermoedelijk ook geen nee. Breekpunt of niet.