Stilte treedt in na loopbaan vol affaires en controverse

Liefst 31 kandidaten presenteerde Rita Verdonk op 23 april in het kantoor van Trots op Nederland. Maar de kiezer besliste anders: 0 zetels. Vandaag zit Verdonk voor het laatst in haar Kamerbankje.

Zoals Balkenende bij het CDA ‘voor goud’ bleef gaan, bleef ook Verdonk met onverwoestbaar optimisme de peilingen ontkennen. In de Volkskrant rekende ze in maart voor hoe ze op basis van de uitslag van de raadsverkiezingen, waar ze 4,5 procent haalde, in de Kamer ‘op een zeteltje of 5’ kon uitkomen.

Dat was evengoed al een hard gelag voor Verdonk, die eind 2007, begin 2008 in peilingen nog 20 tot 25 zetels werd toebedeeld. Verdonk als eerste vrouwelijke premier, het leek maandenlang geen waanbeeld.

Haar politieke carrière begon in 2003. Toenmalig VVD-leider Gerrit Zalm haalde de ex-gevangenisdirectrice naar het Binnenhof, als derde keus voor het ministerschap voor Vreemdelingenzaken en Integratie. Ze was net een jaar lid van de VVD.

Controversieel

Het kostte haar weinig tijd om de meest controversiële minister van hetkabinet-Balkenende II te worden. Ze was voor velen de politica you loved to hate. IJzeren Rita kreeg ze als bijnaam, vanwege haar strenge asielbeleid. Tegelijkertijd had ze als minister honderden asielzoekers een verblijfsvergunning gegeven, een bevoegdheid waarvan voorgaande ministers slechts sporadisch gebruik hadden gemaakt. ‘Tsja, daar lees je nooit wat over, hè’, zei Verdonk destijds.

De cause célèbre in een toch al incidentrijk ministerschap was de Ayaan-crisis. In juni 2006 ontzegde ze met terugwerkende kracht het Nederlandse paspoort aan toenmalig partijgenote Ayaan Hirsi Ali, die eigenlijk Ayaan Hirsi Magan bleek te heten. Hirsi Ali moest een verklaring tekenen waarin zij erkende Verdonk op het verkeerde been te hebben gezet. De verklaring was zo geformuleerd dat, zoals premier Balkenende zich liet ontglippen, minister Verdonk ermee kon leven. D66 kon dat niet en stapte uit het kabinet.

Enkele maanden later viel Verdonk de dubieuze eer te beurt om als eerste demissionaire minister een motie van afkeuring te krijgen. Ze had geweigerd een motie uit te voeren om asielzoekers die langer dan vijf jaar in Nederland verbleven niet uit te zetten.

Toch leken deze affaires Verdonk electoraal gezien geen parten te spelen. Ruim 620 duizend voorkeurstemmen haalde Verdonk bij de verkiezingen van 2006 als nummer twee op de VVD-lijst. Dat waren er 67 duizend meer dan VVD-lijsttrekker Mark Rutte, met wie Verdonk een half jaar eerder nog een splijtend gevecht om het leiderschap had uitgevochten.

Na een jaar van bijna continue heibel met Rutte, werd Verdonk op 17 september 2007 gedwongen zich af te splitsen van de VVD-fractie. Ze ging verder als ‘lid Verdonk’.

Trots op Nederland

Verdonk begon haar tweede politieke leven nog met on-Nederlands aplomb. Ze was ‘niet links, niet rechts, maar recht door zee’, zei ze bij de lancering van Trots op Nederland. Na een stormachtig begin werd het steeds stiller rond Verdonk. Ze viel vooral op door conflicten met vertrouwelingen als Ed Sinke en Kay van der Linde.

Wat rest zijn 62 raadszetels verspreid over heel Nederland en een wethouder in Den Helder. De afdeling Pijnacker-Nootdorp, de woonplaats van Verdonk, heeft zich van ToN afgesplitst na de slechte verkiezingsuitslag. Een afsplitsing van een afsplitsing, de geschiedenis herhaalt zich. Dat is meestal geen goed teken.