Ambtenaar is de klos in verkiezingsprogramma's

Waterschappen en provincies moeten zich ernstig zorgen maken, maar het onderwijs blijft buiten schot. De AOW-leeftijd gaat omhoog, maar de toekomst van de hypotheekrenteaftrek is ongewis.

Natuurlijk, de programma’s zijn divers en politici vergroten in de campagne zelfs de kleinste verschillen uit. Maar wie door zijn oogharen de grote lijnen zoekt, kan al vermoeden wat een volgend kabinet gaat doen. Alleen de PVV van Geert Wilders moet haar plannen nog presenteren.

De meest opvallende overeenkomst is dat er van links tot rechts wordt bezuinigd op de overheidsuitgaven. De verschillen zijn wel groot: van netto 9 miljard euro bij GroenLinks tot 20 miljard bij de VVD. Alle partijen willen de overheidsfinanciën weer gezond maken. Ze willen de ‘rekening niet naar de volgende generaties doorschuiven’. Een geliefd doelwit voor die bezuinigingen is het openbaar bestuur: minder ambtenaren bij het rijk, de provincies, waterschappen en de gemeenten.

Veiligheid

Maar zelfs in crisistijd gaat er niet op alle terreinen geld af. Politie en veiligheid zijn belangrijke thema’s. De SP wil er 1.500 agenten bij, de VVD 3.500, het CDA houdt de politiesterkte ‘minimaal op peil’.

De partijen delen ook hun liefde voor het onderwijs. De gedachte is dat een hoog opgeleide beroepsbevolking goed is voor de economische groei. Wie minder dan een miljard extra uitgeeft voor hogere lerarensalarissen of betere beroepsopleidingen, telt haast niet meer mee in de verkiezingscampagne en de formatie.

Voor de studiefinanciering wordt het spannend. Wie de beurs afschaft en verruilt voor een sociaal leenstelsel, spaart al snel een miljard euro uit. PvdA, VVD, en D66 voelen er wel voor, SP en CDA niet.

[VIDEO]

Balkenende IV had al besloten de AOW-leeftijd te verhogen tot 67 jaar, maar door de val van het kabinet is die wet niet afgerond. Toch zijn alleen de SP en de PVV tegen. Wel is de uitvoering verschillend. De VVD wil vanaf 2011 de AOW-leeftijd elk jaar met twee maanden verhogen; het CDA ziet meer in drie grote sprongen. Maar op dergelijke verschillen valt best een regeerakkoord te sluiten.

Maar hoe solide zijn de programma’s? De partijen trekken elkaars rekensommen in twijfel. De sneer klonk al dat de enige harde cijfers in het PvdA-programma de paginanummers zijn.

Bijna alle partijen laten daarom hun voorstellen beoordelen door het Centraal Planbureau (CPB). Zo’n veertig medewerkers zijn daar nu mee bezig. Er is druk telefoon- en mailverkeer met de partijbureaus. Elke partij komt twee of drie keer met een zware delegatie langs.

Nieuw is dat het CPB de partijen ‘beloont’ voor extra uitgaven in het onderwijs. Op lange termijn levert dat ‘punten’ op bij de berekening van de economische groei. Bij de verkiezingen van 2006 werd dat effect nog niet meegeteld, zodat geld voor onderwijs alleen een kostenpost was. Tot groot ongenoegen van een partij als D66. Het CPB nam die klacht ter harte.

Niet alle plannen zullen een positief stempel krijgen. Zo rekent de VVD zich rijk door tot 2015 al 4,5 miljard euro bezuinigingen in te boeken op ontwikkelingshulp en afdrachten aan de Europese Unie. Nederland heeft zich gecommitteerd aan juridische verplichtingen. Zo loopt de EU-begroting tot 2013. Minder afdragen aan ‘Brussel’ kan dus pas vanaf 2014.

Loonmatiging

Juist die inschatting leidde deze week tot een botsing tussen het CPB en Trots op Nederland. Rita Verdonk besloot daarom haar programma niet te laten beoordelen.

Nóg een tegenvaller wacht partijen die van ambtenaren loonmatiging verlangen. Prima, maar er is volgens het CPB geen garantie dat dat ook gebeurt. Dus wie zonder exacte onderbouwing 10 procent schrapt in het openbaar bestuur, mag zich voorbereiden op de vraag welke taken de overheid dan niet meer uitvoert.