Verkiezingen gaan over 29 miljard

Het Centraal Planbureau (CPB) heeft uitgerekend dat het volgende kabinet 29 miljard euro moet vinden om de schatkist weer in evenwicht te krijgen.

Het gevallen kabinet was toch op zoek naar 35 miljard euro?

Dat klopt. Balkenende IV heeft na Prinsjesdag ambtelijke werkgroepen aan het werk gezet om bezuinigingen te vinden op negentien beleidsterreinen. Elke groep moet één variant bedenken die minimaal 20 procent bespaart.

CPB-directeur Teulings zei dinsdag dat die 35 miljard op de achterkant van een sigarenkistje was uitgerekend. ‘Dat cijfer ging een eigen leven leiden.’ De 29 miljard is de wetenschappelijk berekening: hoeveel moet het kabinet in 2015 jaarlijks hebben bijgestuurd voor ‘gezonde’ overheidsfinanciën?

Die 29 miljard is overigens meer dan het begrotingstekort dat het CPB in 2015 verwacht. Dat is circa 3 procent, 18 miljard euro. De rest van het bedrag is nodig om de financiële gevolgen van de vergrijzing op te vangen: er moet meer geld naar de AOW en de zorg. Daar staat tegenover dat de belastinginkomsten – vooral op pensioeninkomen – straks gaan stijgen.

Hoe zeker is die 29 miljard?

Onzeker. Het Planbureau denkt dat de economie tot 2015 met 10 procent zal groeien. Maar er is een kans van 5 procent dat de groei 20 procent wordt, of zelfs onder 0 procent uitkomt. Het hangt af van moeilijk voorspelbare factoren als de wereldhandel, de rentestand en de koers van de euro.

Dan zijn er vraagtekens bij de uitgangspunten bij de berekening. Zo veronderstelt het CPB dat een deel van de stijging van de zorgkosten terechtkomt bij de burgers. Dat is een politieke keuze, aldus verontwaardigde Kamerleden. Als de schatkist opdraait voor die hogere kosten, is het plaatje nog minder rooskleurig.

Wat lezen we hiervan terug in de verkiezingsprogramma’s?

Daar werken de partijen nu aan, onder hoge druk. GroenLinks presenteert maandag als eerste haar plannen. Alle partijen wisten dat het CPB met deze berekeningen ging komen. De eerste vraag is het tempo van bezuinigen. VVD en D66 hameren op actie en willen de schatkist in één kabinetsperiode op orde brengen. Demissionair minister De Jager (CDA) zei dat hij het over twee kabinetsperioden wil spreiden, maar dat de besluiten wel al de volgende vier jaar moeten worden genomen. PvdA’er Paul Tang sprak over drie kabinetsperioden – tien tot vijftien jaar.

Hoe weet je of de verkiezingsprogramma’s financieel degelijk zijn?

Het CPB rekent de programma’s op hoofdlijnen door op de gevolgen voor de schatkist. De meeste partijen willen dit stempel van goedkeuring. De stukken moeten dan wel op 31 maart bij het CPB zijn. Daarna hebben de partijen nog twee weken voor wijzigingen. Die tijd is nodig omdat de ambtelijke werkgroepen pas op 1 april met hun opties voor bezuinigingen komen.

Welke maatregelen zijn nodig om zo veel te besparen?

Om een idee te geven: om 29 miljard te besparen moet je drieënhalf keer de begroting van Defensie schrappen.

Veel geld valt er te halen bij het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek; goed voor 12 miljard euro. Politiek is dat onwaarschijnlijk: CDA, VVD en PVV zijn mordicus tegen. Bezuinigingen op de zorg liggen meer voor de hand. De groei van de uitgaven zit de komende jaren grotendeels in de zorg. Door daar de teugels aan te trekken, bespaar je dus extra snel.

Een veelgehoorde bezuinigingsoptie is ‘het huis van Thorbecke’, het staatsrechtelijk bestel met al zijn bestuurslagen. Veel politieke partijen vinden dat het wel wat minder kan met provincies, waterschappen en deelgemeenten.