Ware proteststemmer stemt op Lijst Blanco

Door blanco te stemmen, schept de kiezer ruimte voor de broodnodige vernieuwing van de democratie, betoogt Sander Verwer namens de Lijst Blanco....

Lijst Blanco is een schaduwcampagne rond de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen, vanuit het idee dat blanco stemmen het beste antwoord is dat de burger kan geven op de gebrekkige vertegenwoordiging door bestuurders.

Lijst Blanco profileert zich als een klassieke partij met een klassieke campagne om ‘aanhangers’ te winnen, maar deze vorm strookt logischerwijs niet met de inhoud. De blanco stemmer wil immers niet bij een partij horen, niet op een lijst stemmen en zich niet door één charismatische persoon laten vertegenwoordigen. Lijst Blanco heeft geen lijsttrekker en geen partijprogramma, maar ziet zich als de som van de standpunten van alle blanco stemmers.

Het initiatief roept vragen op. De blanco stem is toch een ongeldige stem? Een overtuigd democraat zou bovendien kunnen zeggen: ‘Als geen enkele politicus u aanspreekt, waarom begint u dan zelf geen partij in plaats van blanco te stemmen?’ Dit zijn voor de hand liggende reacties, aangezien de blanco stem in het huidige politieke systeem niet serieus wordt genomen. Een alternatieve interpretatie van de blanco stem biedt de argumenten om dit wel te doen.

De Sloveense filosoof Slavoj Zizek stelt dat de westerse liberale democratie een vreemd soort dualisme te zien geeft: enerzijds een grote groep centrumpartijen van technocratisch-liberale kapitalisten en anderzijds een groep partijen die de onvrede, het Unbehagen in der Kultur, aanspreekt. Directeur van het Nederlands debatinstituut Roderik van Grieken kwam in NOVA tot dezelfde conclusie naar aanleiding van het verkiezingsdebat tussen de landelijke politieke kopstukken op 15 februari. Zizek en Van Grieken menen dat algemene onvrede met de politiek wordt gekaapt door hen die zich expliciet buiten de gevestigde orde plaatsen. Volgens Van Grieken boekt Wilders steeds winst, omdat hij het enige echt afgescheiden alternatief voor ‘de zeven andere partijen’ is.

Hij gaat voorbij aan een alternatieve mogelijkheid om onvrede te uiten, namelijk die van de blanco stem. Blanco stemmen is de meest eigenlijke vorm van proteststemmen. De blanco stemmer toont zich democraat omdat hij deelneemt aan de verkiezingen, maar pleegt tegelijkertijd een daad van actief protest, omdat hij het gehele aanbod van politieke partijen diskwalificeert. Dit is de enige manier om fundamentele kritiek uit te oefenen op de bestaande invulling van de democratie.

Wanneer dit erkend zou worden, zou de blanco stem ook een adequate reactie kunnen zijn op populistische tegenpartijen. Dergelijke partijen pretenderen de bezem door het bestuurlijk systeem te halen, terwijl dat in wezen niet ter discussie wordt gesteld.

Is het niet eerder de vraag of het huidige electorale systeem nog wel past bij onze samenleving? Het kiesgedrag van burgers is pluriformer geworden dan tijdens de verzuiling en mensen identificeren zich niet meer zo gemakkelijk op alle gebieden met één partij. Bovendien dragen de media bij aan het vertroebelen van de inhoudelijke politieke agenda door aandacht te vestigen op persoonsgebonden hypes en vetes, en gedraagt de burger zich steeds vaker als een eigenwijze consument die de autoriteit van politici niet meer als vanzelfsprekend aanneemt. Hierdoor sluit de bestaande politieke praktijk steeds minder goed aan bij de tijdgeest en bij de wensen van de burger.

Een concreet alternatief voor de bestaande politieke praktijk biedt de blanco stem natuurlijk niet direct. De blanco stem kan echter wel de eerste stap zijn om op zoek te gaan naar dergelijke alternatieven. Door voor een optie buiten het partijpolitieke aanbod te kiezen, schept de blanco stemmer ruimte om bij een blanco uitkomst van de verkiezingen ook daadwerkelijk met een schone lei te beginnen. Bij een blanco meerderheid zou het partijenstelsel immers wel hervormd moeten worden.