Wang Yue analyseert als een schaakcomputer

China wil ook domineren in de schaaksport. Wang Yue schittert in Amsterdam. ‘Maar wereldkampioen wordt hij niet.’..

Alsof hij niet achter wil blijven bij de Chinese goudjacht in Peking geeft grootmeester Wang Yue in het Amsterdamse Krasnapolsky Hotel nog een signaal af. In de schaaksport wil China straks net zo heersen als bij de Olympische Spelen. Met een indrukwekkende serie van 5 uit 5 is de 21-jarige Yue de smaakmaker van het NH Chess Tournament, de jaarlijkse confrontatie tussen de jeugd en de veteranen.

Geen enkel mededogen kent Yue vooralsnog met de oude helden van de schaaksport. Zaterdag bezorgt hij de arme, 77-jarige Kortsjnoi zijn vierde nul. Zondag ontwijkt Yue tegen de Rus Barejev met succes het pad naar remise.

Echt verrassend mag de zegetocht van Wang Yue in Amsterdam niet worden genoemd. Op het Grand Prixtoernooi in Bakoe werd Yue gedeeld eerste, in 2006 leidde hij het Chinese team naar de zilveren medaille bij de Schaakolympiade in Turijn. ‘Wang speelt in Amsterdam voor het team van de rijzende sterren’, zegt Vladimir Tsjoetsjelov, de Belgische coach van het Bulgaarse talent Ivan Tsjeparinov.

‘Maar gelet op zijn resultaten bij de Grand Prixtoernooien in Sotsji en Bakoe mag je Wang Yue gerust een ster noemen. China heeft het schaken al een tijdje geleden ontdekt. De vrouwen staan al aan de top, de mannen zijn sterk in opmars. De Chinezen houden er wel merkwaardige trainingsmethoden op na. Ze willen scoren op de korte termijn. Daardoor zie je Chinese spelers snel opkomen, maar ook weer snel wegvallen.’

Het geldt niet voor Wang Yue. Op de provisionele wereldranglijst, die in tegenstelling tot de FIDE-ranking dagelijks wordt ververst, staat Yue al in de top-20.

Tsjoetsjelov zag hem voor het eerst, jaren geleden tijdens een jeugdtoernooi. ‘Hij had zojuist gewonnen van de Nederlander Stellwagen en analyseerde vervolgens als een computer. Hij schudde de ene na de andere variant uit zijn mouw. Yue is vooral positioneel sterk.

‘Zijn enige zwakte is dat hij soms te snel speelt, omdat hij alles wil winnen. Ik zag hem een partij spelen die potremise was. Toen Yue een foutje maakte, speelde hij in een inferieure stelling net zo lang door tot hij verloor. Maar Wang Yue is pas 21 jaar, ik kijk niet gek op als hij binnenkort in de top-10 staat.’

Daniël Stellwagen kan zich de partij tegen zijn teamgenoot in Amsterdam nog herinneren. ‘Ik geloof dat we net 12 jaar waren, het stelde nog niet veel voor. Maar Wang is dit toernooi onze kopman, hij heeft een enorme progressie doorgemaakt.’

Twee jaar geleden verloor Loek van Wely tijdens de Olympiade in Turijn de laatste, cruciale partij van Yue, die daarmee de beste grootmeester achter het derde bord werd. Van Wely, gastcommentator in Krasnapolsky: ‘Het was een onnodige nederlaag, maar de Chinese top-3 is zeer consistent. Deze lichting is alweer sterker dan de vorige.’

Op chessbase.com valt een mooie anekdote te lezen die de radicale visie op het schaken in China uit het verleden illustreert. Enkele eeuwen geleden zou de Chinese keizer Wen-ti twee buitenlandse schakers hebben laten executeren, toen hij ontdekte dat het belangrijkste schaakstuk de koning werd genoemd. Om mogelijke concurrentie uit te sluiten, verbood Wen-ti het schaakspel.

Al in 1975, drie jaar voor de nieuwe leider Deng Xiao Ping China uit zijn isolement verloste, lanceerde Dato Tan Chin Nam zijn Masterplan voor de schaaksport. De steenrijke, Maleisische zakenman van Chinese afkomst lanceerde het project ‘Grote Draak’ om China in 2010 ook een wereldkampioen schaken bij de mannen – Xu Yuhua veroverde in 2006 de wereldtitel bij de vrouwen – te bezorgen.

‘Tien jaar te vroeg’, zegt Li Wenliang, de coach van Wang Yue. ‘Ik denk dat we nog wel tien jaar nodig hebben om ons werkelijk met de wereldtop te kunnen meten. Kramnik, Anand; in dat rijtje hoort Wang Yue nog niet thuis.’

Van Wely, instemmend: ‘Om wereldkampioen te worden, moet je iets speciaals hebben en dat mist Wang Yue. Heb jij wel eens een creatieve Chinees gezien? Ook de Chinese schakers zijn producten van het staatssysteem en dat zie je terug in hun spel. Maar het is onvermijdelijk dat China tot de wereldtop zal behoren.’

Toch heeft het schaken in China nog altijd een beperkte status, aldus coach Li Wenliang. In de denksporten staat het schaken nog achter go en Xiangqi, de Chinese variant van het schaken, waarin de Generaal wordt bijgestaan door onder anderen een Mandarijn en een olifant. ‘Miljoenen mensen spelen Xiangqi’, zegt Li. ‘Het reguliere schaken wordt vooral beoefend in grote steden als Peking, Shanghai en Qingdao.’

Hij krabbelt het aantal Chinezen op een stuk papier: 1,3 met een heleboel nullen, oftewel 1,3 miljard. ‘Daartussen moet toch een Chinese Magnus Carlsen te vinden zijn’, zegt Li, lachend. ‘Pas als China dergelijke toptalenten weet op te leiden, mogen we dromen van een Chinese wereldkampioen.’

Wang Yue is de eerste om zijn kwaliteiten te relativeren. Als zijn Russische tegenstander na een strijd van ruim vijf uur zijn koning omlegt, fluistert Yue in gebroken Engels: ‘Ik had slechts geluk.’