Het schaakwonder van Kamsky

Gata Kamsky heeft in de Siberische stad Chanty Mansisk het World Cuptoernooi van de wereldschaakbond FIDE gewonnen. De 33-jarige Amerikaan verloor in de afvalrace over zeven ronden geen enkele partij....

Naast de eerste prijs van 120 duizend dollar verdiende Kamsky het recht op een match tegen de Bulgaar Topalov, die vorig jaar de WK-tweekamp tegen Kramnik verloor. In 2009 zal de winnaar van Kamsky - Topalov om de wereldtitel spelen tegen de winnaar van de volgend jaar te houden WK-match Anand - Kramnik.

Kamsky’s succes mag tot de schaakwonderen van deze tijd worden gerekend. In de periode 1991-1996 behoorde hij tot de sterkste grootmeesters van zijn generatie. Altijd geassisteerd door zijn opvliegende vader won hij toptoernooien en was hij zeer succesvol in de wedstrijdenreeks om de wereldtitel.

Even lag hij zelfs op koers voor twee verschillende wereldtitels. In 1995 moest hij pas in de finale van het kandidatentoernooi van de rebellenbond PCA buigen voor Anand, die het recht verwierf Kasparov uit te dagen. In het in dezelfde periode gehouden FIDE-kandidatentoernooi bereikte Kamsky wel de finale. In 1996 bleek Karpov in Elista vervolgens veel te sterk: 10½-7½.

Kort na die match deed Kamsky mee aan het Donner Memorial in Amsterdam. Hij speelde matig, maar hij was opmerkelijk ontspannen, misschien omdat zijn vader eindelijk een keer was thuisgebleven. Op een ochtend vertelde hij bij het ontbijt dat hij van plan was het schaken vaarwel te zeggen om geneeskunde te studeren.

Zijn Amerikaanse tafelgenoten reageerden verbijsterd. ‘Waarom zou je dat doen?’, vroeg een collega-grootmeester. ‘Er zijn veel goede artsen, maar er zijn weinig mensen die zo goed kunnen schaken als jij.’ Kamsky reageerde ad rem: ‘Toch denk ik dat zieke mensen liever een dokter aan hun bed zien dan een schaker.’

Kamsky hield woord. Hij liet zich niet meer zien bij toernooien, op een eenmalig uitstapje na. In 1999 deed hij mee aan het toernooi om het FIDE-wereldkampioenschap in Las Vegas. Hij versloeg de latere winnaar Khalifman in zijn eerste partij sinds drie jaar, maar verloor de tweede en de rapidbarrage. Daarna verdween hij weer. Voorgoed, dacht iedereen.

Maar in 2004 dook Kamsky’s naam weer op, toen hij zich af en toe aanmeldde voor het wekelijkse rapidtoernooi van de Marshall Chess Club in New York. Hoewel zijn spel wat roestig was en het duidelijk was dat hij de openingstheorie niet had bijgehouden, bleek zijn talent ongebroken. Na een paar weken behoorde hij steevast tot de prijswinnaars.

Mede doordat zijn geneeskundestudie was vastgelopen, kwam Kamsky’s afgebroken schaakcarrière weer op gang. In 2005 deelde hij de tweede plaats in het continentaal kampioenschap van Amerika en een jaar later speelde hij voor het eerst sinds tien jaar weer op het hoogste niveau in het Corustoernooi, waarin hij onder anderen zijn oude rivaal Anand versloeg. Sindsdien is het hard gegaan, met de zege in Chanty Mansisk als voorlopig hoogtepunt.