Het voetbal en de logica

Nader beschouwd is het niet zo toevallig dat PSV een ruime voorsprong heeft op Ajax. De directeur van PSV: 'Hiddink is een wereldcoach.' De oud-speler van Ajax: 'Wie er met de pet naar gooide, greep ik gruwelijk bij zijn kladden.'..

'In augustus dachten velen dat wij met twee vingers in de neus kampioen zouden worden. We hadden een geweldige selectie waarin de rechtsbuiten ontbrak. Die hebben we gehaald.'

Was getekend, bij zijn zwanenzang: Louis van Gaal, de deze week vertrokken technisch directeur van Ajax. Die rechtsbuiten is Rosales. Het voorspellen van ontwikkelingen in het voetbal is als het voorzien van het weer in april. Voetbal neemt een loopje met prognoses.

Provocerend had Ajax alvast de 1 in de stropdas laten borduren. Kampioen waren ze in Amsterdam en kampioen zouden ze blijven in 2004-2005. Directeur Van Eijden zei in het kampioensverhaal van de Volkskrant, in april: 'Het zou me niet verbazen als we volgend seizoen weer bij de Europese top zitten.'

En wie toch wil voorspellen, kan beter niet kiezen voor de regerend kampioen. Sinds de markt op hol sloeg na het Bosman-arrest en het openen van de Europese grenzen in 1996, is alleen PSV erin geslaagd de titel te prolongeren (2000 en 2001).

Tien zogenoemde kenners uit het journalistieke métier mochten hun voorspelling inleveren bij Voetbal International. Negen hielden het op de titel voor Ajax, Feyenoord werd één keer genoemd als kampioen, PSV moest eerst een nieuwe ploeg bouwen na het vertrek van Waterreus, Kezman, Robben en Rommedahl.

Twee maanden later, een dag voor de topper tussen PSV en Ajax in Eindhoven, is PSV fier koploper in de eredivisie én in zijn groep van de Champions League. Ajax móet morgen al bijna winnen (trainer Koeman: 'Ik zie PSV niet een-twee-drie zoveel punten verspelen') om bij te blijven en stelt zich al tevreden met Europese overwintering.

Dát is voetbal, doch helemaal toevallig is deze torpedering van prognoses niet. Hieronder vier tegenstellingen tussen PSV en Ajax, tevens oorzaken voor het huidige verschil:

De technisch directeur Ruzie tussen de technisch directeur en de trainer, de splijtzwam in de leiding bij Ajax die deze week leidde tot het vertrek van Van Gaal, is bij PSV onmogelijk, tenzij Guus Hiddink voor de spiegel in discussie treedt met zichzelf. Hiddink, de wereldreiziger, de Bourgondiër, de voormalige trainer van Koeman bij Europa Cupwinnaar PSV alsmede de vroegere baas van de Ajax-trainer bij het Nederlands elftal, is trainer én technisch directeur sinds de nieuwe structuur eind vorig seizoen is goedgekeurd.

Dat is een bewuste keuze, aldus Rob Westerhof, als voorzitter/directeur de opvolger van Harry van Raaij. Westerhof: 'Hiddink is een wereldcoach. Wie zou je boven hem móeten plaatsen? En als technisch directeur coacht hij ook nog te graag. Hij heeft ervaren assistenten, van wie Rutten hoofdtrainer van FC Twente was. Hij kan rustig een weekje weg om spelers te bekijken.

'Wij houden van korte lijnen, dan krijg je de minste tegenstellingen. Ajax leidt vooral spelers op. Het is gebruikelijk dat de technisch directeur zorgt voor continuïteit en de trainer na een paar jaar wisselt. Bij Ajax ging het juist andersom. In conflictsituaties moet er eentje sneuvelen. Zo ging het vorig jaar ook al bij Feyenoord, met Van Marwijk en Baan.'

Het beleidsplan van Ajax staat bovendien stijf van stress. Aan het jaarlijkse streven de kwartfinale van een Europees toernooi te halen voegde Van Gaal één halve finale in vijf seizoenen toe, liefst in de Champions League.

Hiddink probeerde juist de druk weg te nemen, toen hij in februari tekende als technisch directeur. Zeven jaar op rij liep PSV stuk in de groepsfase van de Champions League. 'We moeten niet meer zo angstig naar boven grijpen, naar iets waar je toch niet bij kunt', zei hij toen.

Hiërarchie Jan van Halst sleet zijn dagen bij Ajax in kleedkamer 2, samen met andere bannelingen van trainer Adriaanse. Zijn loopbaan fleurde op, toen de nieuwe trainer Koeman hem eind 2001 terughaalde. Van Halst was nodig voor de balans in de ploeg. Het jonge elftal schreeuwde om routine.

Hij zegt: 'Cristian Chivu had dat leiderschap al heel vroeg in zich, maar hij heeft in die tijd zo vaak tegen mij gezegd: ik stop met praten tegen die talenten. Het helpt toch niet, ze luisteren niet. Dan zei ik tegen hem: jouw carrière zakt in elkaar als je dat doet. Het is zo'n belangrijk facet van je spel, zo'n extra waarde.'

Chivu is weg, Van der Meyde is weg, Ibrahimovic is weg, Van Halst was versleten en vertrok, Witschge was klaar. Jonge twintigers zijn tegenwoordig de baasjes bij Ajax. Noodgedwongen, ze hebben er zelf ook niet om gevraagd. De clubleiding is vergeten routine te kopen.

Zelfs van een afstand – Van Halst werkt tegenwoordig bij FC Twente – kan hij de eenzaamheid en ergernis aflezen op het gezicht van Koeman. 'Als je als enige constant hamert op fouten, zul je die spelers horen: ach, daar heb je die zeurpiet weer. Maar als je drie, vier ervaren jongens hebt die meedoen, zegt zo'n trainer: luister nou eens naar die routiniers. Dan is alles dichtgetimmerd.'

PSV heeft Ooijer, Van Bommel, Cocu, Zoetebier. Van Bommel vertelde onlangs dat vorig seizoen óók de routiniers te laks waren, dat ze niets deden als sommigen te laat aanschoven voor de lunch, dat PSV op die manier de titel verspeelde.

Directeur Westerhof, tot voor kort directeur van Philips in de Verenigde Staten, werd tijdens recente Europese reizen naar Belgrado, Londen en Trondheim juist aangenaam verrast door de natuurlijke rangorde. 'Ook de mannen die er qua ervaring bovenuit steken, koesteren niet de wens om dat duidelijk te laten blijken.'

Van Halst over Van der Vaart: 'Rafael heeft alles gekregen, tot de aanvoerdersband toe. Ik zou zeggen, neem de uitdaging aan. Ook als je grootste vriendje bij je in de auto zit.' Van Halst doelt op Sneijder.

'Als die dan begint te klagen, moet Rafael hem vragen daarmee te stoppen. Dát is een hele belangrijke stap in zijn loopbaan. En als dat vriendje dan niet meegaat, moet hij een ander vriendje zoeken.'

Juist de rangorde is cruciaal, zeker als het een tijdje minder gaat. En die hiërarchie ontstaat meestal niet tijdens wedstrijden, maar tijdens trainingen of in de kleedkamer.

Van Halst: 'Dat mist Ajax en dat heeft PSV juist wel. Van Bommel werd niet verkocht en heeft dat fantastisch opgepakt, met steun van Cocu.

'Je moet spelers tijdens trainingen bij de les houden. Wie afsnijdt meteen tot de orde roepen. Wie er met de pet naar gooide, greep ik gruwelijk bij zijn kladden. Het is té goed gegaan met Sneijder, Heitinga en Van der Vaart. Ze hebben zich fantastisch ontwikkeld, maar dan moet je juist niet denken dat je fantastisch bént.

'Om al die foute invloeden de kop in te drukken, heeft de trainer steun nodig van oudere jongens die ervoor zorgen dat zwevende, door de pers opgehemelde spelers normaal blijven doen.'

Zelfs de wedstrijd tegen Maccabi was weer een teken, ondanks de makkelijke zege.

'Een helftje speelde Ajax goed en toen begonnen ze alweer met al die hakjes. Ze waren alweer vergeten dat ze zeven punten achterstaan in de competitie. Ik zou willen zeggen: blijf doen.' even normaal De spelverdeler en de spits De spelverdeler van PSV, Van Bommel, vertrok uiteindelijk niet, zelfs toen Harry van Raaij de prijs liet zakken tot vier miljoen euro, doch Borussia Dortmund slechts 2,1 miljoen wilde betalen, in drie termijnen nog wel.

De spelverdeler van Ajax, Wesley Sneijder, stak in de eerste officiële wedstrijd tegen FC Utrecht zijn middenvinger op naar de trainer, toen hij scoorde als invaller.

De eerste spits van PSV, Kezman, vertrok naar Chelsea. De eerste spits van Ajax, Ibrahimovic, ging naar Juventus, zó laat dat Ajax geen vervanger kon aantrekken.

Bij PSV oogt Vennegoor of Hesselink fitter dan voorheen en voelt hij zich eindelijk belangrijk. Bij Ajax huilde Sonck in de Belgische pers dat hij zo kritisch wordt benaderd en dat de Arena zo kil is. En Anastasiou is een bedaarde Griek, een goede spits voor een subtopper. Bij PSV bloeit John de Jong op als aanvallend ingestelde middenvelder.

De Jong: 'We hadden snel door dat we over voldoende kwaliteit beschikten, ondanks het vertrek van de hele voorhoede. Elke speler kent zijn beperkingen, dat scheelt. Vorig seizoen was niet iedereen met PSV bezig. Een aantal spelers dacht aan een transfer. Nu streeft iedereen hetzelfde doel na.' Aankopen 'We zijn een Latijnse club', zei Hiddink onlangs. Hij had juist in Athene gesproken met Tevez, de Argentijnse topspits. En vorige week, toen hij een rondreis door Zuid-Amerika maakte, zijn contacten gelegd over Robinho, een supertalent uit Brazilië. Volgende week praat PSV intern over de transfer van een eventuele Zuid-Amerikaanse sensatie.

PSV verwende Brabant met Romario, Ronaldo en Vampeta, en nam mindere goden als Marcello en Claudio op de koop toe.

Ook voor dit seizoen kreeg de club weer een injectie uit Zuid-Amerika: Gomes, de lange doelman die de opvolger van Dida wil worden. Alex, voor wie ze bij Ajax de neus ophalen omdat hij slecht is in de opbouw maar die morgen vermoedelijk in de nek zal hijgen van gelegenheidsspits Van der Vaart. En Farfan, de fijne vleugelspeler uit Peru.

PSV is niet alleen Latijns, maar ook gewend aan kopen. Soms gaat dat mis, zoals in 1998. Manager voetbalzaken Frank Arnesen was ineens gedwongen tot een inhaalslag na het vertrek van een halve ploeg, maar over het algemeen is PSV bedreven in het kopen van spelers die meteen inzetbaar zijn.

Bij Ajax heeft intern onderzoek uitgewezen dat 50 procent van de aankopen mislukt. De kampioen haalt het liefst kneedbare jongeren. Ook Ajax ging dit seizoen op de Latijnse toer, maar de Argentijnen Rusculleda en Sangoy alsmede de Braziliaan Kazmirski zijn voorlopig spelers van het tweede elftal. Alleen Rosales is al geschikt voor de hoofdploeg.

Op Maxwell na valt over Latijns-Amerikaanse spelers van Ajax niet zo veel positiefs te melden. Wie weet nog iets van Juan of van Gabrich? Zelfs wereldkampioen Marcio Santos mislukte.

Zo is het op de keper beschouwd logisch dat PSV momenteel veel meer punten heeft dan Ajax. Maar een voorspelling doen over de afloop van de topper, laat staan het kampioenschap, het blijft een hachelijke zaak.

Rob Westerhof derhalve: 'Laten we de dag prijzen.'