Alleen op de training de baas van Kadhafi

Na het embargo van jaren zijn de grenzen in Libië weer open gegaan. Piet Hamberg was de afgelopen maanden als eerste buitenlandse voetbaltrainer werkzaam in het geïsoleerde Noord-Afrikaanse land....

DE STOLPBOERDERIJ in Abbekerk ademt de rust van het goede leven. Op het West-Friese land komt Piet Hamberg weer tot zichzelf. Door veel te lezen over zijn vak, door erover na te denken en vooral door erover te praten met trainers en coaches wier mening hij hoog aanslaat. Basketbalcoach Ton Boot is een van hen, atletiektrainer Henk Kraaijenhof een ander.

Piet Hamberg (46) is net terug van een indrukwekkend avontuur in Saudi-Arabië en Libië. Over een paar weken pakt hij zijn koffers opnieuw; vanaf 1 mei is hij directeur opleidingen bij Grasshoppers in Zürich. In Zwitserland zal de hectiek ontbreken die het leven in Tripoli kleur en opwinding gaf. Hij werkte bij Al Ahli, de club van Saadi Kadhafi, de zoon van de Libische leider.

Buiten draagt hij het trainingsjack van Ajax, de club die hij als voetballer kortstondig diende. Binnen vertellen foto's het verhaal van zijn carrière. Hij speelde bij NEC, Wageningen, FC Utrecht, Servette in Zwitserland en Ajax én stortte zich vervolgens op een trainersloopbaan.

Bij FC Groningen was hij de assistent van Hans Westerhof, nu interim-trainer bij Ajax. In Zwitserland ontmoette hij Walter Gagg van de FIFA, die hem aanbeval bij prins Sultan Bin Fahd in Saudi-Arabië, de zoon van de koning en directeur van jeugd en sport.

Hamberg kreeg de verantwoordelijkheid over het Saudische jeugdelftal onder 20 jaar dat hij naar het WK in Nigeria loodste. Omgeven door de rijkdom van de oliestaat waren er nauwelijks beperkingen. Aan talent ontbrak het evenmin, alleen het idee dat op het voetbalveld de beste resultaten worden behaald met een collectieve inspanning ging er bij deze spelers niet in: ze speelden stuk voor stuk voor zichzelf.

Na twee jaar hield Hamberg het voor gezien, getroffen door een tropisch virus dat hem vier maanden uit de roulatie hield. Na zijn herstel bracht de FIFA hem in contact met de Libische voetbalbond, voorgezeten door Saadi Kadhafi, de zoon van de leider.

Saadi Kadhafi, een vrijgezel van 27 jaar, was meer dan dat; hij bezat een eigen club - Al Ahli - waarvan hij voorzitter en speler was. 'Bezeten van voetbal', noemt Hamberg de beoogde opvolger van de leider. 'En na de internationale boycot vastberaden om zijn land een rol van betekenis in het internationale voetbal te laten spelen.

HAMBERG en zijn assistent Michael Lindeman tekenden een contract voor tien maanden bij Al Ahli, maar halverwege de rit zijn beiden weer thuis. Verwonderd door de grenzeloze ambities van de man die, naast geld, haast heeft om zijn plannen te verwezenlijken. Behalve Hamberg liet hij Maradona, de Argentijnse trainer Carlos Bilardo en de Canadese sprinter Ben Johnson langskomen om het internationale aanzien van het Libische voetbal te vergroten.

'Saadi Kadhafi was mijn opdrachtgever, maar ook een van de spelers. 'Vandaag ben jíj mijn baas', zei hij dan op de training. Maar ik moest hem natuurlijk wél opstellen; hij was ook geen slechte voetballer. Onze eerste ontmoeting was bij hem thuis, in een kapitale woning op het strand aan de Middellandse Zee. Een huis met een eigen moskee, een eigen zwembad met onderwaterverlichting en stereomuziek. Tijdens ons gesprek zette hij in de kamer een stoel op tafel en ging een balletje hoog zitten houden.

'Zijn vader heb ik niet gezien. In de koninklijke loge van het stadion hing een drie meter grote foto van de leider. 'He is the referee', zei Saadi Kadhafi de eerste keer lachend, wijzend naar het immense portret. Op andere momenten noemde hij hem 'the leader'. Het leven van Saadi Kadhafi bestaat uit voetbal en nog eens voetbal. Op een dag vertelde hij me dat hij Maradona had uitgenodigd voor advies. En nadat Maradona hem had aangeraden om Ben Johnson aan te trekken als looptrainer en de Argentijn Carlos Bilardo als bondscoach stonden beide heren, met hun gevolg, bij ons op de stoep.'

De levenslang geschorste Canadese sprinter, die zijn olympische titel op de 100 meter in 1988 kwijtraakte nadat hij werd betrapt op doping, was in het gezelschap van een voetbaltrainer, een voedingsdeskundige en nog een Amerikaanse vriend van hem. Zolang het niet over doping ging, had Hamberg goed contact met Johnson. Onder de indruk van zijn trainingsmethodieken raakte hij niet. 'Ik heb bij Henk Kraaijenhof op de cursus gezeten en die is op zijn gebied de allerbeste', aldus Hamberg.

'Maar in voetbal zijn faam en naam vaak belangrijker dan kennis. Dat gold ook voor Bilardo, een trainer met een grote staat van dienst omdat hij Argentinië in 1986 wereldkampioen heeft gemaakt. Saadi Kadhafi benoemde hem tot bondscoach van Libië en gaf hem onbeperkte vrijheden.'

I

N de aanloop naar de Afrikaanse kwalificatiewedstrijden voor het WK van 2002 besloot Saadi Kadhafi een gezamenlijk trainingskamp voor het nationaal elftal en de club te beleggen op de Canarische eilanden. 's Morgens trainde Bilardo de nationale selectie, 's middags Hamberg het clubteam en ondertussen rende Kadhafi, die ter plekke zijn eigen vijfsterrenhotel had, zoveel mogelijk met Johnson over de atletiekbaan. Alles liep door elkaar heen, van enige organisatie was geen sprake meer.

De irritatie bij Hamberg en Lindeman groeide naar een climax toen financiële toezeggingen achterwege bleven. Nog op de Canarische eilanden besloot Hamberg het bijltje erbij neer te gooien.

'Voetbal in Libië staat nog aan het begin, het land worstelt met de erfenis van de internationale boycot. Jarenlang is het, ook in de sport, verstoken gebleven van internationale contacten. Ik heb het prima naar mijn zin gehad, maar ik behield voor de Libiërs de argwaan van de buitenlander. Van de negentien wedstrijden die de club onder mijn leiding heeft gespeeld ging er niet een verloren en dat is belangrijk in dit land.

'In Tripoli is een nieuw stadion in aanbouw en daarom speelt Al Ahli op zeventig kilometer afstand in de provincie. Bij overwinningen in belangrijke wedstrijden kwam je de stad niet in, zoveel mensen stonden je dan op te wachten. Als je verloor, kon je een regen van stenen verwachten. De zoon van de leader reisde altijd met ons mee, maar altijd omgeven door zwaar bewapende lijfwachten en veiligheidsescortes.

'Er moet lijn in de organisatie komen, de infrastructuur moet beter. In Tripoli is een mooi stadion in aanbouw. Kadhafi junior heeft alleen al tien miljoen dollar uitgetrokken om de velden te verbeteren. Het land heeft, ook sportief, grote mogelijkheden, maar het probleem in Libië is het probleem van andere landen in de buurt: om het voetbal op een hoger niveau te brengen trekken ze veel, heel veel, geld uit voor trainers met een grote naam. Bij mijn vertrek heb ik tegen Kadhafi gezegd, je moet je geld steken in trainers die het talent beter kunnen maken.'

Piet Hamberg is, gedreven als weinig anderen, voortdurend op zoek naar de geheimen van zijn vak. De wijsheid van Wiel Coerver - 'alles met de bal' - heeft hem gevormd, maar hij is verder gegaan door coaches in binnen- en buitenland op te zoeken. Voortgejaagd door het rusteloze idee dat de sport een eeuwigdurende ontdekkingsreis is.

Hij zette voor zichzelf het zogenoemde stolp-model op - naar de West-Friese boerderij die hij bewoont - met als doel de beste opleider van Europa te worden. Hij verdiepte zich in managementvraagstukken, in fysiologie, psychologie en communicatie. 'Alles wat ik lees vertaal ik naar de sport. Ons gedrag wordt, zonder dat we het merken, gestuurd door geur, kleur, temperatuur en licht.

'Geel maakt agressief, blauw rustig. Bepaalde geuren zijn rustgevend, hoge temperatuur maakt agressief en bij gedempt licht wordt men in onderhandelingen toegeeflijker. Vertaald naar voetbal: maak je eigen kleedkamer geel, met een hoge temperatuur, fel licht en de prikkelende geur van musk. Die van de tegenstander blauw of groen, gedempt licht, koel en gebruik de geur van lavendel. Na het eerste kwartier kan de wedstrijd beslist zijn.

'Ik ga terug naar Grasshoppers, waar ik eerder heb gewerkt en goede resultaten heb geboekt. Directeur opleidingen bij Ajax? Dat is uiteraard een mooie baan, maar of ik het zou willen is een tweede. Ik wil spelers in alle opzichten beter maken. Dat kan ik alleen maar door met ze op het veld te staan. Bij Grasshoppers verwacht men van mij dat ik in een paar jaar drie of vier spelers klaarstoom voor het eerste elftal. Dat is heel eenvoudig te realiseren: alles is moeilijk tot het gemakkelijk wordt.'