Reporter en Zembla in de verdrukking

Voor de grote namen op het gebied van onderzoeksjournalistiek – Zembla, Reporter en Argos – dreigen grote problemen: minder budget, en minder uitzendingen op ongunstiger tijden.

Door onder meer de komst van de nieuwe omroepen WNL en Powned – beide aan De Telegraaf gelieerd – gaat de nieuws- en actualiteitenvoorziening in Hilversum op de schop. Voor de Publieke Omroep een goed moment om de kritiek te beantwoorden dat Hilversum bij een van de kerntaken – de nieuwsvoorziening – grote gaten laat vallen.

Witte vlekken

Daarom wordt er 4 miljoen euro extra besteed aan de ‘witte vlekken’: financieel-economisch nieuws, buitenlandberichtgeving, jongerennieuws en onderzoeksjournalistiek. De trots was dan ook groot, toen de omroepen onlangs de nieuwe opzet van de actualiteitenrubrieken voor na de zomer presenteerden.

Maar ondanks de warme woorden over onderzoeksjournalistiek dreigen de drie Hilversumse iconen ervan te marginaliseren. Zo verhuist Zembla (VARA) van zondagavond kwart voor tien naar zaterdagavond kwart voor elf, na het nieuwe Nieuwsuur. Dat lijkt niet erg, maar is het wel, zegt Ad van Liempt, oud-hoofdredacteur van NOVA en de man achter onder meer Andere Tijden. ‘Dat tijdstip is de begraafplaats van de Nederlandse tv: tegenover het eredivisievoetbal. Dat betekent dus minder kijkers.’

Bouwfraude

Los van de plek moet Zembla – vooral bekend van de bouwfraude, volgens Van Liempt ‘de moeder aller tv-onthullingen’ – afwachten of de Publieke Omroep blijft meebetalen, en hoeveel. Als de VARA te veel zelf moet betalen voor Zembla, dreigen consequenties voor een ander bekend programma, Argos. Dat radioprogramma van VPRO en VARA, onder meer bekend van onthullingen over de Nederlandse inzet in Afghanistan, zit tot eind dit jaar goed. Maar de VARA betaalt ongeveer eenderde. Als dat minder wordt, dreigen ‘serieuze consequenties’, zegt Argos-eindredacteur Kees van den Bosch.

Reporter moet ondertussen afwachten hoeveel uitzendingen volgend jaar gemaakt kunnen worden, en wanneer die dan op tv komen. Het programma, onder meer bekend van het ‘Beste Els’-briefje van toenmalig VVD-leider Bolkestein, is al bijna twintig jaar oud, maandelijks op de zondagavond. Maar daar keert straks Brandpunt terug. Reporter wordt aangemeld voor de plek voor documentaires, maandag tot en met donderdag om elf uur ’s avonds. Daar melden ook andere omroepen zich voor, zodat Reporter rekening moet houden met minder uitzendingen op ongunstiger tijden. Dit tot woede van eindredacteur Marc Josten. ‘Hagoort, blijf met je vingers van de onderzoeksjournalistiek af’, schreef hij zaterdag op de opiniepagina van de Volkskrant, verwijzend naar de baas van de Publieke Omroep, oud-EO-directeur Henk Hagoort.

Brandpunt

Maar Josten spreekt de verkeerde aan, zegt Gerard Timmer, de directeur televisie van de Publieke Omroep. ‘De Publieke Omroep stelt de grote lijnen vast. Vervolgens moeten de omroepen die zelf invullen, daar gaan wij niet over’, zegt Timmer. ‘De KRO heeft zélf aangegeven graag Brandpunt te willen gaan maken, elke zondag om kwart over tien. En dat Brandpunt ook veel aan onderzoeksjournalistiek gaat doen. Dan is er op zondag geen plek voor Reporter.’

Dat wordt erkend door Taco Rijssemus, de mediadirecteur van de KRO. Wordt Brandpunt, dat 3 miljoen euro van de Publieke Omroep krijgt, onderzoeksjournalistiek, nu Reporter wellicht minder ruimte krijgt? ‘Brandpunt gaat ook andere dingen doen, maar onderzoeksjournalistiek krijgt wel een zwaar accent’, zegt Rijssemus. ‘En wat is onderzoeksjournalistiek? Is dat altijd drie maanden research? Iets wat je via de Wet Openbaarheid van Bestuur hebt gekregen, of een reconstructie van de commissie-Davids, dat is ook onderzoeksjournalistiek.’ Bovendien, zegt Rijssemus, zijn er met de Publieke Omroep afspraken gemaakt dat Reporter ook volgend jaar de ruimte krijgt. ‘Dan denk ik toch aan ongeveer tien uitzendingen. Anders hebben we een probleem.’

Zembla

Gerard Timmer wil daar niets over zeggen: ‘In het voorjaar nemen we besluiten over de programmering in 2011. Tot die tijd doe ik absoluut geen toezeggingen.’ Volgens de tv-directeur staat het wel vast dat Zembla verhuist naar de zaterdagavond. Over de financiering van het programma wordt nog gesproken. ‘Maar de VARA wil ook graag dat we meebetalen aan Pauw & Witteman, DWDD, de latenightshow met Paul de Leeuw en hun eigen actualiteitenrubriek, die ze twee keer per week gaan maken op de plek van Netwerk. Er zijn grenzen, wij zijn er voor alle omroepen.’

Ad van Liempt ziet de bui al hangen. ‘Straks krijgen ze geen geld meer van de Publieke Omroep, hebben ze minder kijkers doordat ze tegenover het voetballen zitten en drukken ze op de begroting van de VARA. Zembla is ook niet meer wat het geweest, wordt dan gezegd. Zo werkt het. Als er niks gebeurt, is Zembla op weg naar de uitgang. Dat zou ongelooflijk zijn, het is een van de parels van de Nederlandse televisie. Dan kunnen de nieuwe rubrieken wel van alles beloven, maar onderzoeksjournalistiek doe je er niet even bij.’

Bekijken

Ook daarover laat directeur televisie van de Publieke Omroep Timmer zich niet uit. ‘Ik begrijp de frustraties van programmamakers, maar wij hebben een andere rol. De discussie of goede onderzoeksjournalistiek alleen mogelijk is in een speciaal programma, daar gaan wij niet over. Waar we wél over gaan is de vraag of de Publieke Omroep de taken op het gebied van nieuws en actualiteiten goed doet, ook met onderzoeksjournalistiek. Dat gaan we in maart, april van het volgend jaar eens heel goed bekijken.’