‘Facebook heeft waakhonden nodig’

Hoe hard bedrijven het ook roepen, privacy op internet dood isniet dood, zegt de Amerikaanse wetenschapper Danah Boyd. Sociale netwerken als Facebook kunnen wel wat toezicht gebruiken – door de regering, maar ook door journalisten.

De timing had niet beter gekund. Terwijl Boyd een toespraak voorbereidde voor het toonaangevende culturele festival South by Southwest in Austin (SXSW, Texas) brak er een storm van protesten los rond een gevestigd (Facebook) en een nieuw (Google Buzz) sociaal netwerk. Beiden kregen het verwijt van internetters dat ze de privacy van hun gebruikers met voeten traden.

Het ging precies over de zorgen die de Amerikaanse onderzoekster in haar praatje aan de orde wilde stellen. Want hoe vaak ‘bevoorrechte, blanke bestuurders van technologiebedrijven het ook verkondigen – Privacy Is Niet Dood’, declameerde Boyd in Austin. Ook niet bij tieners die zo op het eerste gezicht elk lek en gebrek breeduit bloggen, twitteren, facebookenen hyven.

De aanzeggers op wie Boyd doelde – Mark Zuckerberg (de jonge vader van Facebook) en Eric Schmidt (de oude rot bij Google) – kregen de wind van voren. Boyds lezing leidde tot opwinding online en vette krantenkoppen. Niet in de laatste plaats omdat ze op de loonlijst staat van Microsoft, ook een reus op internet.

Naïef Google
De belangrijkste boodschap is dat webbedrijven zich keer op keer verslikken in de sociale dynamiek van nieuwe technologie, zegt Boyd tijdens een bezoek aan Tilburg, waar ze in deeltijd doceert. ‘Ze testen het intern wel, maar ze denken dat hun eigen werknemers en de gewone gebruiker hetzelfde zijn. Dat gaat goed zolang het alleen maar om meer of minder knoppen gaat. Maar of mensen de consequenties van technologie of veranderingen volledig begrijpen, is niet iets dat je in een testomgeving kunt achterhalen.’

De faux pas van Google was een kwestie van ‘naïviteit’, gelooft Boyd. Het Californische bedrijf introduceerde Buzz, waarmee gebruikers van hun e-maildienst GMail snel een vriendennetwerk kunnen opzetten. Het probleem was dat Buzz standaard de namen van al die vrienden onthulden. De meeste klanten van Gmail hadden dát niet in de gaten, toen ze Buzz aanzetten.

Zoiets overkwam ook de 400 miljoen gebruikers van het sociale netwerk Facebook. Aanpassingen betekenden dat ze meer gegevens gingen delen. Wie dat niet wilde, moest zijn pivacy-instellingen aanpassen. 35 procent heeft dat gedaan, meldde Facebook later. Boyd: ‘Mij maak je niet wijs dat de rest het prima vindt. Die snapt er gewoon geen biet van.’

Toezicht
Voor de doorsnee gebruiker is het onbegonnen werk om alle gevolgen van nieuwe technologie te doorzien. ‘Dat zouden de wetgever en de pers moeten doen’, vindt Boyd. ‘Maar die weten ook niet hoe het werkt.’ En daardoor ontspringen bedrijven gemakkelijk de dans. Facebook morrelt volgens haar met opzet voortdurend aan de grenzen van de ethiek. ‘Als er protesten komen, doen ze een paar stappen terug. Maar ze draaien dingen nooit terug. Ik ben bang dat ze geloven dat ze elke storm kunnen uitzitten, met minimale gevolgen.’

Tieners, zegt Boyd, hechten wel degelijk aan hun privacy, maar op een andere manier dan je zou verwachten. ‘Ze hebben er geen moeite mee persoonlijke zaken online te zetten. Wat hen hels maakt, is als vrienden teksten of foto’s kopiëren en elders tonen, uit hun context halen. Het grote vraagstuk is niet: wat maak ik openbaar, maar: wat doen mijn vrienden ermee.’ Ze worden boos als een website meer openbaart dan ze willen – of dat nu met opzet is of per ongeluk.’

Dat gaat ook op voor pa en ma die meekijken op MySpace. ‘Dat vinden ze net zoiets als rondneuzen op hun kamer of in hun dagboek.’

Exodus
Waarom leiden miskleunen bij sociale netwerken nooit tot een exodus? ‘Daarvoor zijn websites als Facebook al te veel verweven met de rest van ons sociale leven. Een uittocht vergt een collectieve actie. Niemand stapt op als zijn vrienden niet ook vertrekken. Gebruikers passen hun gedrag wel aan. Ze gaan minder zaken delen met anderen.’

Heeft Boyd weleens last van het feit dat ze voor Microsoft werkt? ‘In de VS is het heel gewoon dat je als wetenschapper werkt voor een bedrijf. Van Microsoft mag ik publiceren wat ik wil. We zeggen weleens voor de grap dat het handig zou zijn als ik ze van tevoren een seintje geef als ik een pr-storm veroorzaak.’ Dat haar lezing in Austin zo veel stof deed opwaaien had ze niet verwacht. ‘Toen ik daarna las hoe de pers ermee vandoor ging, dacht ik wel: oh mijn god.’