Nieuwe fase in ‘fotojokken’

Dat foto’s in de media wel eens een beetje spannender of fraaier gemaakt worden is bekend. Maar het ‘fotojokken’ – zoals de website Leugens.nl het manipuleren van beelden doopte – lijkt via De Telegraaf een nieuwe fase te zijn ingegaan.

Afgelopen zaterdag verscheen in de krant van wakker Nederland een interview met medewerkers van het forensisch onderzoeksbureau 4iTrust, een bedrijf waarbij de veelbesproken zakenvrouw Nina Brink eerder betrokken was. De kop van het artikel: ‘Integriteit en Nina geen goede combinatie’. Op de bijgaande foto de 4iTrust-directeuren René ter Haar en Gert van Beek, met aan de muur achter hen een portret van Nina Brink. ‘....Opgelucht door ‘afscheid’ van Nina Brink...’, luidde het bijschrift.

Ter Haar en Van Beek zijn niet alleen kwaad over het artikel – ze ontkennen iets lelijks gezegd te hebben over hun ‘goede vriendin’ Nina Brink, en plaatsten advertenties met die boodschap in de landelijke kranten. Ze zijn ook boos over de foto, want die is gemanipuleerd. ‘De fotograaf kwam enkele dagen na het interview langs en vroeg ons te poseren tegen een kale witte muur in ons kantoor. Hij zocht naar een rustige achtergrond. Op de foto bij het artikel blijkt dat er zonder onze toestemming in die rustige achtergrond een niet bestaand schilderij van Nina Brink is gefotoshopt’, laten beide heren weten.

Dat is een primeur, zegt Joep Lennarts, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Fotojournalisten (NVF). ‘Er is wel eens gedoe geweest over het manipuleren van foto’s, maar van het toevoegen van een geheel ander beeldelement in een bestaande foto heb ik nog nooit gehoord.’

De NVF-voorzitter is zeer tegen deze nieuwe ontwikkeling. ‘Door dat portret van Nina Brink erin te monteren wordt er een nieuwe, heel andere betekenis toegevoegd aan de foto, en wordt het beeld kunstmatig aan het artikel gekoppeld. Dat is heel kwalijk. Het is weliswaar een foto bij een interview en geen nieuwsfoto van een gebeurtenis, maar het blijft beeldvervalsing. Door hem te plaatsen, overschrijdt De Telegraaf een grens.’ Helaas, zegt Lennarts. ‘Met een krant verkoop je vertrouwen, dat je de waarheid zo objectief mogelijk probeert weer te geven. Dit geknoei schaadt niet alleen de fotojournalistiek, maar de hele journalistiek.’

Het bijschrift in De Telegraaf meldde overigens dat het om een ‘geënsceneerde foto’ ging. Maar dat zegt Lennarts niks. ‘Geënsceneerd? Hoezo? Dan weet de lezer nog niks.’ Blijkbaar was de krant er zelf ook niet helemaal zeker van dat de verklaring in het fotobijschrift duidelijk was. In de krant van dinsdag stond een klein berichtje: ‘Om eventuele misverstanden te vermijden, wordt hierbij benadrukt dat het beeldelement op de achtergrond (een lijst met daarin het portret van zakenvrouw Nina Brink) niet tot het werkelijke interieur van het 4iTrust-kantoor behoort.’ Wie de foto bij elkaar geshopt heeft – de krant of de fotograaf zelf – is niet duidelijk. De Telegraaf geeft geen commentaar, de fotograaf was niet bereikbaar voor een toelichting.

Mocht de nadere uitleg in de krant van dinsdag bedoeld zijn om stappen van Ter Haar en Van Beek te voorkomen, dan was het vergeefs: 4iTrust stapt naar de rechter voor een rectificatie van artikel én foto. Dat levert voor zover bekend voor het eerst een juridisch oordeel op over het knoeien met foto’s in de media. Klachten over foto’s gaan doorgaans over aantasting van de privacy.