Waar is de komkommertijd?

Door: Simon Hendriksen − 30/07/12, 09:33
© Marcel van den Bergh / de Volkskrant. Waarschuwing op de Veluwe in 2005, waar een poema los rond zou lopen.

The silly season zeggen de Engelsen, de Fransen spreken van la morte-saison, maar in de meeste talen wordt verwezen naar het komkommerseizoen. De tijd waarin komkommerkwekers druk zijn met de oogst, terwijl er in andere vakgebieden niets noemenswaardigs gebeurt: Agurktid (Noors), Sauregurkenzeit (Duits), Okurková sezóna (Tsjechisch) of gewoon komkommertijd, de periode waarin het nieuws wordt gedomineerd door onbenulligheden. Maar bestaat de komkommertijd nog wel?

  • © ANP.
    De lanspuntslang die in 1999 ontsnapt zou zijn.

  • Komkommer 1: de lanspuntslang

    Waar: Enkhuizen
    Wanneer: zomer 1999
    Gevaarlijk: Ja

    Uit het schuurtje van de heer Munneke in Enkhuizen verdwijnt op een zomerse dag in augustus 1999 een lanspuntslang. Hij paste op het dier voor een bekende.
    De politie neemt de melding serieus. Het gaat om een van de giftigste slangen ter wereld. Een massale zoektocht volgt en er wordt antigif verspreid, zodat bij een beet snel kan worden ingegrepen. Het reptiel ('1,5 meter lang en zo dik als een arm') wordt in de weken daarna onder meer in Hoorn en op Texel gesignaleerd. Als er aan het einde van de zomer niks is gevonden en niemand Munneke nog langer gelooft, staakt men de zoektocht. Munneke moet uiteindelijk 15 duizend euro meebetalen aan de kosten van de operatie.
  • © EPA.
    De zogenoemde pianoman, die in 2005 aanspoelde in Groot-Brittannië.

  • Komkommer 2: aangespoelde pianoman

    Waar: Kent, Groot-Brittannië
    Wanneer: zomer 2005
    Gevaarlijk: Nee.

    Op 7 april 2005 wordt in Sheerness (Kent) een man aangehouden in een drijfnat pak. Hij zegt geen woord en kan zich niet legitimeren. In een ziekenhuis tekent hij een piano en speelt volgens ziekenhuismedewerkers urenlang schitterende klassieke muziek op het klavier. Op 16 mei vragen de autoriteiten hulp en begint een mondiale zoektocht naar de identiteit van de aangespoelde pianoman. Hij blijkt geen Franse straatartiest of Tsjechische concertpianist. The Daily Mirror komt op 22 augustus met de ontknoping. Het is een 20-jarige jongen uit Beieren. De anticlimax: pianospelen blijkt hij nauwelijks te kunnen.
  • © ANP.
    De 'poema' die in 2005 op de Veluwe te zien zou zijn geweest.

  • Komkommer 3:

    de poema
    Waar: De Veluwe
    Wanneer: zomer 2005
    Gevaarlijk: Ja

    In juni 2005 wordt op de Veluwe een poema gesignaleerd. Het nieuws haalt direct de landelijke media, maar sceptici houden de overhand. Dat verandert wanneer een week later foto's opduiken. Vage beelden van een katachtig beest, sluipend door een groen veld. Experts herkennen een kruising tussen een poema en een jaguar. Zestig man marechaussee, tientallen boswachters en politieagenten openen de jacht op het roofdier. De speurtocht lokt drommen mensen (en journalisten) naar de Veluwe, ondanks dringende adviezen vooral uit de buurt te blijven. Pas eind september komt het teleurstellende nieuws: het betreft een uit de kluiten gewassen, verwilderde huiskat.

'De wereld staat in brand, er is een supercrisis, een burgeroorlog in Syrië en straks zijn er verkiezingen bij ons en in de Verenigde Staten. Er is meer nieuws dan ooit.' zegt Harm Taselaar, hoofdredacteur van RTL Nieuws. Marcel Gelauff, Taselaars evenknie bij het NOS Journaal, heeft eenzelfde opvatting. 'Ik geloof niet dat er nog zoiets is als komkommertijd. De tijd dat het lastig was om een programma te vullen, ligt inmiddels echt wel achter ons'.

Is de langdurige zomer waarin er echt he-le-maal niets gebeurt en de media hun toevlucht moeten nemen tot allerhande non-nieuws inderdaad verleden tijd? 'Het lijkt erop', zegt ook Wouter Bax, hoofdredacteur van nieuwssite nu.nl.

De tijden zijn veranderd. Niet lang geleden trokken vakantiegangers de deur achter zich dicht om weken onbereikbaar te zijn. Werd er bij de buren ('rijdende richting Oostenrijk in een witte Volkswagen Jetta') ingebroken, dan probeerde je contact te zoeken via de ANWB Alarmcentrale.

Anders
Hoe anders is dat nu? Iedereen zit met iPad of smartphone op het strand of bij het zwembad. Men is bereikbaar, volgt het nieuws en is in staat om aan de totstandkoming ervan bij te dragen. 'Nieuws was altijd een afspraak tussen de instanties en de media. Er waren periodes dat er veel nieuws was en tijden dat het vakantie was. Als het vakantie was, dan gebeurde er echt niets. Tegenwoordig komt de input van meer partijen. Het gebruik van Twitter en Facebook door individuen is een wezenlijk onderdeel geworden van onze nieuwsgaring' zegt Bax.

Ook Gelauff wijst voor een verklaring voor het groeiende nieuwsaanbod naar de technologische innovatie van de afgelopen jaren. 'De wereld is een stuk kleiner geworden. Het nieuws kan overal direct vandaan komen. Iemand als Sander van Hoorn kan tegenwoordig met een apparaat dat kleiner is dan een laptop een satellietverbinding vanuit Damascus tot stand brengen.'

De schaarste mag dan minder zijn dan vroeger, dat het aanbod van binnenlands nieuws in juli en augustus niet overhoudt, willen de hoofdredacteuren wel toegeven. Gek is dat niet. In Den Haag is men met vakantie, instanties zijn dicht en nieuwsmakers zoals wetenschappers wachten bewust met het zoeken van de publiciteit. Dus kon het gebeuren dat een paar dagen geleden zowel nu.nl als Teletekst pagina 101 'Wurgslang ontsnapt in Ter Apel' kopten, een bericht dat herinneringen opriep aan de ontsnapte lanspuntslang, die Nederland in de zomer van 1999 wekenlang in zijn greep hield (zie kader).

Zomerrubrieken
Voor kranten vormen de zomermaanden traditioneel een periode waarin de productie wordt teruggedraaid en zomerrubrieken de kolommen vullen. 'Het kan echt niet anders', zei plaatsvervangend hoofdredacteur Pieter Klok van de Volkskrant onlangs in de rubriek van zijn eigen Ombudsvrouw over het kleinere aantal pagina's. De reden: afwezige redacteuren, informanten en andere betrokkenen, maar bovenal een gebrek aan binnenlands nieuws. Ook een aanzienlijke daling van het advertentieaanbod speelt een rol bij de keuze om een dunnere krant uit te brengen.

Een goede reden voor die terugval lijkt te ontbreken. 'Ik heb allerlei onderzoeken liggen waaruit blijkt dat de kranten in de zomermaanden juist beter worden gelezen dan in de periode daarbuiten. Iedere adverteerder weet dat en toch kiezen met name de grote partijen zoals banken ervoor in juli en augustus nauwelijks reclame te maken' zegt Olav Bongarts, commercieel directeur van De Persgroep Advertising.

Volgens Wim van der Peet van mediabureau GroupM liggen de advertentie-inkomsten in de maanden juli en augustus zo'n 30 à 40 procent onder het jaarlijkse gemiddelde. Ook hij zet vraagtekens bij het opdrogen van de advertentiestroom. 'Misschien dat consumenten in de zomer minder besteden, maar het is een prima tijd voor bijvoorbeeld brandingcampagnes. De kranten worden niet minder gelezen. Daar attenderen wij onze klanten ook op. Maar het past niet in hun marketingkalender. Dat is traditioneel zo gegroeid'.

De krant is niet het enige medium dat besluit de zaken in de vakantieperiode anders aan te pakken. RTL Nieuws en het NOS Journaal vullen het ochtendbulletin aan met column-achtige bijdragen door correspondenten. Bij Radio 1 koos men voor Sportzomer, een dagelijks, dagvullend programma door de gezamenlijke omroepen met veel aandacht voor de grote sportevenementen.

'Het is voor ons in deze periode vooral lastig om voldoende gasten en commentatoren te vinden. Die zijn allemaal met vakantie', zegt Marion van de Wouw, redactiechef van Radio 1.

Alleen bij nu.nl verandert er niets. 'Onze trukendoos is beperkt', zegt Bax. 'Wij moeten het hebben van het nieuws van nu. Het zou me dan ook niet verbazen als in deze periode de nieuwsdrempel onbewust iets omlaag gaat. Dat willen we niet en daar moeten we voor waken.'

Meer inzet
Ook Van de Wouw van Radio 1 noemt dat gevaar. 'Je loopt inderdaad het risico dat je veel groter inzet op die paar dingen die in de zomerperiode wél gebeuren. Vroeger joegen bij ons alle omroepen achter elkaar op hetzelfde nieuws. Nu, met het gezamenlijke programma, hebben we daar minder last van.'

Dat de nieuwsdrempel ondanks alle goede voornemens zakkende is, bleek de voorbije dagen uit de grote media-aandacht voor onderwerpen als de maximumsnelheid op de A2 en vechtersbaas Badr Hari. Voor wie nog twijfelde, was daar vorige week de definitieve bevestiging, toen het bericht 'Tuinkabouterdief gepakt in Delft' op nos.nl verscheen.

De plaatsvervangend hoofdredacteur van de Volkskrant liet zijn Ombudsvrouw weten vastbesloten te zijn de echte onzinberichten over poema's, lanspuntslangen en snelwegschutters deze zomer in ieder geval geen kans te geven. Ook Gelauff is ervan overtuigd dat dergelijke komkommerverhalen niet langer dagen achtereen het zomernieuws zullen bepalen. 'Hooguit wanneer de snelwegschutter een poema onder vuur neemt.'

mailIcon print |