Een stap dichter bij de hemelse jukebox

Het is niet alleen piraterij waarmee Zweden de aandacht trekt op internet. Het land is de thuishaven van The Pirate Bay, de geliefde bestemming voor zogeheten torrent-bestanden waarmee films en muziek van de computers van andere internetgebruikers kunnen worden geplukt. Vorige week werden vier betrokkenen bij de site door een rechter in Stockholm veroordeeld tot een jaar celstraf.

Maar uit Zweden komt ook de volmaakte tegenpool, Spotify: volgens marktvorsers een veelbelovende poging een nieuwe inkomstenbron aan te boren voor de geplaagde muziekbranche.

Spotify biedt, helemaal legaal, onbeperkt toegang tot een muziekcatalogus van inmiddels ruim een miljoen nummers, waaraan wekelijks zo’n tienduizend nummers worden toegevoegd. Het is een streaming-dienst: de liedjes zijn te beluisteren, maar niet te downloaden. Er is een betaalde versie, voor 10 euro per maand, reclamevrij. Maar er is, en daar gaat de meeste interesse naar uit, ook een gratis versie (nog alleen beschikbaar in Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje en Scandinavië); de gebruiker krijgt dan om de zoveel tijd commercials te horen.

‘De beste manier om met gratis te concurreren, is gratis’, zegt Steve Mayall van het Britse onderzoeksbureau Music Ally, gespecialiseerd in digitale muziek. De amusementsindustrie, driftig op zoek naar manieren om de piraterij in te dammen, lijkt daar langzaam ook zo over te gaan denken. Alle grote muziekuitgevers, en enkele gespecialiseerde labels, zijn in zee gegaan met het Zweedse bedrijf met hoofdkantoor in Londen.

Het in oktober officieel geopende Spotify heeft inmiddels ruim een miljoen gebruikers en daar komen er volgens het bedrijf dagelijks veertigduizend bij.

De afgelopen jaren zijn er veel nieuwe muziekdiensten verschenen, en ook al flink wat verdwenen. Wat heeft Spotify dat anderen niet hebben? Mayall: ‘Uiteraard is gratis vrij aantrekkelijk. Maar ze zijn eigenlijk ook de enige met alle grote labels aan boord en ze hebben de techniek goed op orde. Ondanks het intensieve gebruik is er nooit overbelasting.’

Spotify lijkt zo de volgende fase in te luiden van de manier waarop we muziek tot ons nemen: fysieke dragers (lp en cd) zijn grotendeels vervangen door bestanden (mp3), nu begint het verzamelen en bezitten van muziek helemaal overbodig te worden. Het is immers altijd beschikbaar in ‘de wolk’, de term voor de verschuiving van bestanden en programma’s van de eigen pc naar internet.

Al jaren wordt er gesproken over een celestial jukebox, een hemelse jukebox, waarin alle muziek ooit gemaakt is opgenomen en altijd en overal is op te roepen. De techniek kan het inmiddels wel aan, en nu lijken ook de rechthebbenden het een kans te willen geven.

‘Tot nog toe is niets zo dichtbij gekomen als Spotify’, zegt Mayall van Music Ally. Maar nog niet alle muziek is beschikbaar en om echt hemels te zijn moet de dienst ook beschikbaar zijn op de mobiele telefoon. Daar werkt Spotify nu aan.

Gebruikers mogen enthousiast zijn, het is zeker geen uitgemaakte zaak dat hier eindelijk een nieuw rendabel model is gevonden voor muziek. Het zijn de adverteerders die uiteindelijk moeten betalen.

‘Reclame-inkopers vergelijken het tot nog toe met radio, een moeilijke markt waar de advertentietarieven gedaald zijn’, zegt Mayall van Music Ally. ‘Terwijl de kosten voor Spotify hoger zijn dan bij radio. Dat komt door de licentieovereenkomsten. Spotify moet meer betalen naarmate het meer gebruikt wordt. Ze zullen dus ook steeds meer reclame moeten verkopen. Ze zullen ook een groep gebruikers moeten krijgen die de betaalde versie neemt, dat betekent vaste inkomsten.’

De ervaring van andere muziekdiensten als Last.fm en Pandora is dat dat nog niet meevalt. Het is ook de reden dat Apple, leider in de markt voor muziekdownloads, steeds heeft verklaard niets te zien in streaming-diensten.

‘Mensen willen muziek bezitten’, zei directeur Steve Jobs twee jaar geleden. De juistheid van die bewering zal de komende tijd blijken. Spotify is een mooie testcase.