'Zo'n jonge KPN-hacker, daar sta je wel even van te kijken'

Elsbeth Stoker, Wil Thijssen − 07/04/12, 21:51

Interview De Nationale Recherche trekt alle registers open wanneer begin februari blijkt dat KPN wordt bedreigd door een hacker. Het spoor loopt van Rusland via Zuid-Korea naar Australië. Rechercheurs vliegen de hele wereld over. Uiteindelijk vinden ze de verdachte op een bijzondere plek. Een interview met Wilbert Paulissen, hoofd van de Nationale Recherche.

  • © ANP.
    Wilbert Paulissen
  •  
    Zoals je wilt weten naar welke discotheek je kind gaat, zou je ook moeten willen weten naar welke plekken op het internet hij of zij gaat.
    Wilbert Paulissen, hoofd Nationale Recherche

Het was 'code rood' begin februari bij het KLPD in Driebergen. Alle verloven van het High Tech Crime-team werden ingetrokken. 'We zeiden tegen elkaar: in deze zaak mag de politie het niet laten afweten. Het is zorgelijk wat een 17-jarige op het internet allemaal kan aanrichten.'

Sinds 2010 is Wilbert Paulissen (49) de hoogste baas van de Nationale Recherche, het onderdeel van het Korps landelijke politiediensten (KLPD) dat verantwoordelijk is voor de bestrijding van terrorisme, drugshandelaren en oorlogsmisdadigers. Onlangs haalde hij het nieuws met een heel ander type crimineel: de arrestatie van een minderjarige hacker die twee maanden eerder KPN dreigde plat te leggen.

'Op het moment dat je aan zo'n onderzoek begint, heb je geen flauw idee waar de hacker zich bevindt. Voor hetzelfde geld zit hij in Verweggistan. Je hebt ook geen flauw benul waarnaar je zoekt: is het een groepering? Is het een eenling? Wat beoogt hij met zijn inbraak? Met welke scenario's moet je rekening houden? Stel dat hij bij KPN het internetverkeer verstoort, dan heeft dat nogal wat effect.'

En dan blijkt de dader een 17-jarige puber uit Barendrecht, terwijl u normaal gesproken zware jongens arresteert.
'Ja, daar sta je dan wel even van te kijken. Het is zorgelijk. Hackers zijn vaak heel jong, soms pas 15. Dit is een nieuw type crimineel. Ze hebben geen enkel besef van wat ze aanrichten.'

En dus is deze aanhouding er niet zomaar een, vindt Paulissen. 'Het een belangrijk signaal naar onze jeugdige hackers: kijk, als je dit soort systemen binnendringt, krijg je de Nationale Recherche achter je aan. En we zullen alles doen om je te vinden.

'Het is bovendien belangrijk dat ouders beseffen dat je kind hier gewoon mee bezig kan zijn. Zoals je wilt weten naar welke discotheek je kind gaat, zou je ook moeten willen weten naar welke plekken op het internet hij of zij gaat. Zo waren in een eerdere zaak, van een 16-jarige jongen die politie.nl en OM.nl probeerde plat te leggen, zijn ouders totaal verrast. Daarom zeg ik: ga met je kind in gesprek over zijn of haar computergebruik. Je vraagt toch ook hoeveel het drinkt in de discotheek, en of het weleens ziet dat er drugs worden verhandeld? Dat zou met computergebruik niet anders moeten zijn. Daarom raakt zo'n 17-jarige verdachte me: moet je kijken wat zo'n jongen gewoon bij z'n ouders thuis zit aan te richten.'

Twee maanden volgden digitaal rechercheurs het spoor van de bedreiger van het grootste telecombedrijf van Nederland. Dat onderzoek leidde naar servers in dertien landen. Van Rusland tot Japan. Van Zuid-Korea tot Australië. 'Je moet je voorstellen hoe dat gaat: die gast zit thuis in Barendrecht en gebruikt de hele wereld om KPN te hacken. Gewoon vanaf zijn kamertje, hij heeft nergens een paspoort of een visum voor nodig. En wij vliegen ondertussen naar het buitenland, moeten rechtshulpverzoeken indienen bij de lokale autoriteiten en kunnen dan pas beslag leggen op de servers en gegevens veiligstellen. We hebben nu een bekennende verdachte, maar het onderzoek is nog steeds gaande.'

Dat moet een duur en tijdrovend onderzoek zijn.
'Over de kosten kunnen we helaas niks zeggen. Maar deze zaak geeft wel aan dat de wet nog niet is toegesneden op digitale opsporing. Internet is een dimensie die zich kenmerkt door de afwezigheid van tijd en afstand. Als een computer in het buitenland staat, en dat is bij cybercrime vaak het geval, schend je de soevereiniteit van een land als je zonder toestemming bits en bytes in beslag neemt. Dat is een cruciaal verschil met de fysieke wereld; we komen echt in een andere opsporingswereld terecht. Soevereiniteit heeft daar een heel andere dimensie gekregen. Je ziet en voelt niets meer als iemand digitaal de grens overgaat.'

Wat moet er veranderen zodat u voortaan niet meer de wereld over hoeft om zo'n crimineel te pakken?
'Als ik zeg dat er internationale wetgeving moet komen, zal elke jurist die dit leest denken: veel succes ermee... De soevereiniteit van een land is een belangrijk begrip. Wat mij betreft moeten we de oplossing ook zoeken in een betere internationale samenwerking van politie en justitie. Zo hebben wij hier al standaard twee FBI-agenten in huis. Wij lopen voorop in de aanpak van high tech crime, want Nederland is een belangrijke doorvoerhaven van bits en bytes. Dus de Verenigde Staten hebben er belang bij dat ze snel met ons zaken kunnen doen. En wij hebben er belang bij, omdat we hier veel dingen zien gebeuren met behulp van Amerikaanse servers.'

Toch verhindert de wet een snelle en efficiënte opsporing.
'Ik heb heus geen aureooltje boven mijn hoofd, natuurlijk zoeken we de grenzen op. Maar dat doen we niet zomaar. Als we op 'onontgonnen gebied' komen, zijn we daar transparant in en laten we het toetsen door de officier van justitie en de rechter-commissaris.'

Lees het volledige interview met Wilbert Paulissen in de weekeindeditie van de Volkskrant

mailIcon print |