Het internet: wereldverbeteraar of bedreiging van de vrijheid

Het internet wordt gezien als de motor achter de hervormingen in de Arabische wereld. Maar overheden raken ook steeds bedrevener in online-repressie.

Facebookrevolutie. Twitterrevolutie. Revolutie 2.0. Klinkende termen die overal worden herhaald. Vorig jaar al werd 'internet' genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede, en sinds het begin van de Arabische revoluties lijkt de reputatie van het world wide web als wereldverbeteraar definitief gevestigd.

Tegelijk wordt het ook steeds duidelijker dat internet een keerzijde heeft. Repressieve overheden hebben een technologische inhaalslag gemaakt, en zetten internet steeds vaker in tegen mensenrechtenactivisten. Ze controleren e-mails, blokkeren websites, leggen het internetverkeer plat of arresteren bloggers en zelfs gewone internetgebruikers.

Dalai lama
Enkele voorbeelden uit een recent rapport van de ngo Freedom House: een Indonesische vrouw wordt gearresteerd omdat ze in een e-mail aan vriendinnen heeft geklaagd over een lokaal ziekenhuis. Een 19-jarige Tibetaan krijgt celstraf omdat hij op internet een foto van de dalai lama heeft bekeken. Een Chinese vrouw krijgt een werkstraf na een satirisch bericht op Twitter. Conclusie van Freedom House: 'De dreiging voor de internetvrijheid neemt toe en wordt steeds diverser.'

Die 'donkere kant van internet' is vanavond onderwerp van de jaarlijkse Avond voor de Persvrijheid in Amsterdam. Op uitnodiging van onder meer Free Press Unlimited en de Nederlandse Vereniging van Journalisten discussiëren webactivisten en internetexperts er over de voor- en nadelen van internet voor activisten.

Webactivisten
De 24-jarige Egyptische blogger Ramy Raoof, een van de prominentste gasten van de avond, moest op het laatste moment afhaken. Door een bureaucratisch probleem met zijn visum, niet door overheidshinder omwille van zijn online-activiteiten, al had dat laatste ook gekund. Egypte is een van de tientallen landen waar de overheid  webactivisten geregeld het leven zuur maakt.

'Onder Mubarak werd alles bijgehouden: je mails en blogs, je filmpjes op YouTube, je berichten op Facebook', zegt Raoof, die voor diverse sites over mensenrechtenschendingen blogt. 'De overheid viel bloggers op allerlei manieren lastig. Als je vanuit Egypte wilde reizen, werd je op de luchthaven tegengehouden en werd je laptop afgenomen. Er zijn ook veel valse rechtszaken aangespannen tegen bloggers. Dan werden ze beschuldigd van drugshandel.'

Internetboycot
Het toppunt van de internetboycot was tijdens de revolutie tegen president Mubarak. Vaste en mobiele telefonie werden dagenlang uitgeschakeld - 'mijn oude mobiele nummer doet het nog steeds niet', zegt Raoof. Ook internet ging op zwart.

Toch is Raoof geenszins pessimistisch over de toekomst van webactivisme. 'Wat de regering ook deed, we vonden altijd een manier om het te omzeilen', zegt hij. Op het Tahrirplein in Caïro werd een mediacentrum ingericht, waar foto's en video's per satelliet werden verstuurd. Raoof leerde demonstranten trucjes om geblokkeerde websites te bekijken. 'Er zijn heel weinig momenten geweest dat er helemaal geen onlinecommunicatie was.'

Spam
Ook de Nederlandse webspecialist Sacha van Geffen, die vanavond aan het debat in Amsterdam deelneemt, blijft rustig onder de berichten over toenemende onlinerepressie. Zijn antwoord op de vraag of webactivisten de strijd om de internetvrijheid aan het winnen of verliezen zijn: 'Dat  is als vragen wie de strijd tegen spam of virussen wint.'

'Het is gewoon een voortdurende strijd, waarbij activisten door schade en schande bijleren. Internet is niet goed of slecht, het is een deel van de echte wereld. Natuurlijk, op internet kun je mensen makkelijker opsporen. De straat is wat anoniemer. Maar ook daar rukken de camera's op.'

Greenhost
De 31-jarige Van Geffen is een van de oprichters van Greenhost, een internetprovider die ecologie en digitale burgerrechten hoog in het vaandel zegt te dragen. Greenhost biedt ondersteuning aan de website van Free Press Unlimited en aan websites in repressieve landen als Iran. Ook heeft Van Geffen meegeschreven aan een basishandleiding over internetveiligheid (gratis te downloaden op www.flossmanuals.net).

'Ik wil bloggers duidelijkheid geven over de risico's', zegt hij. Want als je het slecht gebruikt, kan internet wel degelijk slecht uitpakken. 'Na de mislukte revolutie in Iran zijn veel bloggers opgepakt. Maar als je het goed doet, is internet de veiligste manier om in een groep te overleggen of documenten te versturen. Ook in Iran zijn daar nu mensen mee bezig.'

Volg de Volkskrant op Twitter
Word vriend van de Volkskrant op Facebook