‘En dan zat hij met zijn hand in je broek’

Leerlingen van katholieke internaten vragen aandacht voor hun ervaringen.

Hans (66) uit Rotterdam wil zijn verhaal graag vertellen. Want we horen wel veel over de schandalen in Duitsland, Ierland of de Verenigde Staten. Maar ook op seminaries en internaten van de katholieke kerk in Nederland kwam seksueel misbruik voor. Hans, die zijn achternaam niet in de krant wil, heeft het aan den lijve ondervonden op het seminarie van de franciscanen in Katwijk, waar hij als 11-jarig jongetje binnenkwam. ‘We sliepen in een grote zaal met chambrettes, bedden met aan drie kanten schotten. Dan kwam een pater even controleren of je je wel goed gewassen had. Dat deed hij heel grondig, tot onder je voorhuid. Hij schoof je voorhuid omlaag en omhoog. Dat ging niet even snel in een paar seconden. Hij deed er wel ongeveer een kwartier over.’

Het ging van kwaad tot erger. Soms werd hij voor straf bij een pater op de kamer geroepen. Dan moest hij op zijn knietjes knielen en bidden, terwijl de pater hem betastte. Na de aanrandingen kwamen de regelrechte verkrachtingen, door verschillende paters, maar altijd één op één. ‘Na een jaar werd je ook in je kont geneukt’, zegt hij. ‘Ik was een lief blond jongetje met grote bruine ogen. Ze vertelden elkaar blijkbaar: dat is wel een lekker joch.’ Hij was niet de enige die seksueel werd misbruikt: ‘Ook klasgenootjes hadden ermee te maken.’

Draai om de oren

Hans ging drie keer per jaar op vakantie naar huis. Daar vertelde hij zijn moeder wat hem in het seminarie overkwam: ‘Je kreeg een draai om de oren en moest je mond spoelen. Hoe durf je zoiets te vertellen over die lieve patertjes.’

Hij heeft nooit een klacht ingediend, en na ruim 50 jaar heeft hij er ‘geen behoefte meer aan om mensen aan de schandpaal te nagelen, de meesten zijn toch al overleden’. Maar hij wil het wel gezegd hebben: ‘Het gebeurde in Nederland ook. Laten we niet doen alsof we roomser zijn dan de paus, om eens een leuke beeldspraak te gebruiken.’

Dat is ook precies de reden waarom twee andere leerlingen van twee heel andere katholieke internaten spontaan contact opnemen met de Volkskrant om over hun ervaringen te vertellen. Joop Marrevee (77) uit Schiedam is tussen 1948 en 1950 meermalen aangerand op het internaat van de priesters van het Heilig Hart in Bergen op Zoom. De leraar klassieke talen betastte zelfs in de klas zijn geslachtdelen. ‘Ik had zelfs een verdedigingsmethode tegen hem ontwikkeld’, vertelt hij. ‘Als hij les gaf, nam ik altijd een stapel boeken mee en die legde ik naast me neer, half over mijn schoot heen. Dan kon hij er niet bij.’

Afhankelijke positie

Zelf heeft hij het nooit aan de directie verteld. ‘Ik was een jongen van 14, 15; hij was rond de 40. Dan zit je toch in een afhankelijke positie.’ Maar een klasgenoot die het zag, heeft het wel eens aan de rector gemeld, zo hoorde hij 25 jaar later op een reünie. De directeur heeft het allemaal ontkend. Volgens Marrevee hadden ook anderen last van de paters.

‘Achteraf gezien was het natuurlijk een ongezonde situatie op zo’n internaat, allemaal jongens van 12 tot 18 jaar, zonder meisjes, en paters die niet mochten trouwen. Het was bijna gebruikelijk dat het voorkwam’, zegt de gepensioneerde Philips-werknemer.

Een arts, die anoniem wil blijven, werd begin jaren zestig onzedelijk betast op het seminarie van de scheutisten in Vught. Een priester die hem wel leuk vond, trok hem herhaaldelijk op schoot en begon dan te stoeien. ‘Als jongetje interpreteerde je dat niet als iets seksueels. Het overkwam je. Je had wel een ongemakkelijk gevoel: wat moet ik ermee? Pas later, door alle verhalen over seksueel misbruik en pedofilie, dacht ik: dat gebeurde daar ook. Hij zat aan me.’

Hij heeft het nooit aan zijn ouders verteld. ‘Je dacht: het hoort erbij. Het was onderdeel van de machtsverhoudingen tussen docent en leerling op het internaat. Maar als vader denk ik nu: als mijn zoon dat was overkomen, dan zou de wereld te klein zijn.’

De arts vindt het belangrijk dat bekend wordt dat zulke praktijken ook in Nederland voorkwamen: ‘De kerk probeert de vuile was binnen te houden. Het wordt hoog tijd dat er een onafhankelijk onderzoek komt, en niet door een commissie van priesters en ex-paters zoals nu gebeurt. Ze mogen dit niet onder het tapijt vegen.’

Boek

De Maastrichtse historicus Jos Perry deed onderzoek naar het leven op katholieke jongensinternaten en schreef daar een boek over, in 1991 gepubliceerd: Jongens op kostschool. Hij sprak met verschillende leerlingen, die eveneens verhaalden over seksueel misbruik. ‘Hij overhoorde je de catechismus, dan moest je dicht bij hem komen staan, en dan zat hij met zijn hand in je broek’, zegt een oud-leerling in het boek. Een ander vertelt over zijn biechtvader die hem vaderlijk naar zich toe trok: ‘Waarbij je dan duidelijk voelde, hé, dat vindt-ie prettig in het kruis.’ De schrijver in het boek: ‘Het begrip ongewenste intimiteiten was nog niet uitgevonden, maar het verschijnsel bestond. Traumatische gevolgen had het in gevallen als deze meestal niet. Normaal gesproken bleef het bij handtastelijkheden.’

Perry zegt dat hij destijds niet de indruk had dat veel oud-seminaristen er erg mee zaten. ‘Ik denk dat veel mensen er pas later met andere ogen naar zijn kijken, toen er meer openheid kwam over seksualiteit en ook naar aanleiding van schandalen in de kerk.’

Op welke schaal het voorkwam, en hoe ernstig het misbruik was, weet Perry niet. ‘De salesianen liggen nu onder vuur. Maar het is onzin te denken dat het alleen bij die orde voorkwam. Het gebeurde ook op andere internaten.’