Weiland om in te wandelen

De meeste weilanden in Nederland zijn verboden terrein voor wandelaars. Het boerenlandpad moet uitkomst bieden, maar dat wil nog niet erg vlotten, leert Toine Heijmans.

Wandelen in een weiland is mooi, alleen mag het bijna nergens. Nederlandse boeren houden niet van wandelaars. Die laten het vee maar schrikken, of nemen ziektekiemen mee onder de dikke zolen van hun bergschoenen.

Dus blijven al die weilanden, al die dijken en dijkjes en paden en paadjes gesloten voor wie het Hollandse landschap echt wil ervaren. De wandelaar zal het met erkende wandelwegen moeten doen, al zijn die vaak verhard.

Wandelen in een weiland is in Groot-Brittannië en Scandinavië heel normaal. Daar geldt voor wandelaars het right-of-way en het Allemansrecht: een gewoonterecht dat wandelaars toegang geeft tot particuliere grond. Maar in Nederland is een allemansrecht uitgesloten, zegt vrije wandelaar Peter Spruijt: ‘daarvoor is tornen aan privébezit in Nederland een te groot taboe.’

Hij weet het, want als voorman van de wandelanarchisten, verenigd in de vereniging Nemo, beklom hij menig verboden hek. ‘Nederland heeft zo ontzettend veel mooie dijkjes en weidegronden en tiendwegen – dat is uniek. Alleen: je mag er niet op. Wij doen dat dus gewoon, maar wij zijn dan ook nogal radicaal.’

Met een Nederlands right-of-way als utopisch ideaal, werd vier jaar geleden een list verzonnen die de wandelaar toegang moest bieden tot in elk geval een paar weilanden. Volgens de boerenlandpad-regeling krijgen boeren geld van het ministerie van Landbouw en de provincies om wandelaars toe te laten tot hun domein. 45 eurocent per strekkende meter, per jaar.

Dat zou, was berekend, duizend kilometer boerenlandpad opleveren in 2013. En dat gaat nooit lukken.

Met hangen en wurgen is tot nu toe 185 kilometer gerealiseerd, vertelt Hans Jonker van de Stichting Wandelplatform-LAW, dat boeren begeleidt naar de openstelling van hun land. ‘Ik heb er een hard hoofd in dat we de duizend kilometer halen.’ Reden: ‘Toch wel de onbekendheid van de regeling. En boeren staan niet te springen om hun land open te stellen. Ze zijn bang dat hun vee onrustig wordt van wandelaars, vrezen toestanden met honden of ziektes.’

En ze krijgen te weinig geld. ‘De vergoeding is niet om over naar huis te schrijven. Vaak gaat het over een pad van honderd meter tot 3 kilometer maximaal. Daarvoor moeten ze het pad onderhouden, het twee keer per jaar maaien – en ze betalen er ook nog eens belasting over.’

Meer geld dus (‘minimaal een kwartje per meter erbij’), adviseert Jonker, en meer bekendheid geven aan de regeling. Maar zelfs dan is het succes ver weg.

Er zijn boeren die brood zien in wandelaars. Dorty en Jos Elderink bijvoorbeeld openden hun boerderij in De Lutte, in Twente, voor wandelaars en andere dagjesmensen. Maar ze deden meer. Ze geven de wandelaars picknickmanden mee, en die wandelaars kunnen ook kijken naar het koeienmelken. Zo maken ze van hun veehouderij ook een toeristisch bedrijf.

Maar Dorty en Jos zijn witte raven, die het leuk vinden te vertellen over hun werk. Vaak zijn het kleinere bedrijven die lastig kunnen uitbreiden; op Terschelling bijvoorbeeld bieden de overgebleven boeren steeds vaker rondleidingen aan, of beginnen een kaaswinkel.

Peter Spruijt, de anarchist-wandelaar: ‘Het boerenlandpad is een noodoplossing, die nooit gaat werken. Het is een echt Hollands mooiweerplan: het lijkt leuk, maar de gemiddelde grote boer doet er nooit aan mee.’

Je moet het aan de keukentafel regelen, zegt hij. Bij de boer thuis.

Spruijt verwijst graag naar het dorp Zieuwent, waar een 11 kilometer lang pad is bedacht over oude paden, die na de ruilverkaveling min of meer verdwenen waren. Die paden voeren nu deels over boerenland, op basis van erfdienstbaarheid.

‘Dat is dus echt een lokaal initiatief: de pastoor, de dorpsarts – iedereen is ingeschakeld om de boeren over te halen. Dorpsfeest erbij, een onderhoudsdag. Dat past toch helemaal in de trend van sociale cohesie, verantwoordelijkheid en ecologisch beheer? Of niet dan?’