Hitler heeft den strijd gestart, maar aan ’t eind krijgt hij de gard
Historica Hinke Piersma vond in brieven van een Joods echtpaar tijdens de Tweede Wereldoorlog een Sinterklaasgedicht uit 1943. ‘Het is zo indrukwekkend, ik was meteen gegrepen.’
met mijn schimmel en met piet
en de maan schijnt door de boomen
Hier in het bezet gebied
Maar geen marsepein en koeken
enkel nog maar wild geraas
Speelgoed, waar moet ik het zoeken,
slechts de gard is hier de baas
Boterletters, pepernoten
Chocolade, suikergoed
alles is hier opgevroten
door het vuile moffenbroed
De gedichten geven volgens Piersma een intiem kijkje in de persoonlijke familiegeschiedenis. Voorzien van biografische informatie krijgen de teksten nog meer lading. Zo vertelt het op een typemachine geschreven gedicht van de gevluchte Joodse familie die vanuit Engeland de situatie in Nederland volgt een ander verhaal dan het handgeschreven kattenbelletje van een familie in Friesland die door de schaarste dat jaar niet aan cadeaus kon komen.
Ik ben nu langzaam oud en bejaard
En de menschen gaan me werkelijk vervelen
Zij moorden en vechten en roven en stelen
Toch is er een kleine groep die ik mag
Die werken en strijden bij nacht en bij dag
Die zich verzetten met hand en tand
En vechten voor vrijheid in Nederland
Voor die wil ik rijden, die wil ik wat geven
Hun wensch ik een gelukkig en voorspoedig leven
Verzetsinterklaas
Een ding hebben alle gedichten gemeen. Moeten in goede tijden vooral familie en vrienden het in een Sinterklaasgedicht ontgelden, tijdens de oorlog is elk commentaar gericht op de bezetter. ‘De gedichten blijken een vorm van verzet in huiselijke kring,’ aldus Piersma. ‘In barre tijden wordt Sinterklaas juist gevierd om het moreel hoog te houden.’
Tussen de vergeelde gedichtjes ligt een gehavend kartonnen doosje. Plakkerige roze resten zijn nog over van de toffees die in het doosje zaten verpakt. Ze werden op pakjesavond 1941 door de Royal Air Force over Nederland uitgestrooid. Op de verpakking (afbeelding rechts) wordt Hitler afgebeeld die een pak voor zijn billen krijgt van Zwarte Piet.
Op de achtergrond zit een man in Duits uniform in de zak van Sinterklaas te wachten op transport naar Spanje. Daaronder is een variatie op het traditionele sinterklaasliedje Zie de Maan Schijnt door de Bomen afgedrukt met de titel ‘Surprise voor Hitler’.
Daar was niet iedereen het mee eens. Ook in NSB-kringen werd Sinterklaas gevierd. Dat blijkt uit aanplakbiljetten waarop Sinterklaasvieringen worden aangekondigd en foto’s van ‘foute sinterklazen’ tussen Duitse soldaten.
Makker, hoort het wild geraas
De R.A.F is weer gekomen,
Die is in de lucht de baas!
Vol verwachting klopt ons hart,
Wie de koek krijgt, wie de gard.
Hitler heeft den strijd gestart,
Maar aan ’t eind krijgt hij de gard.
De mooiste gedichten worden gebundeld en van achtergrondinformatie voorzien. Volgend jaar rond Sinterklaas ligt het boekje in de winkels.
