Pechtold: ben je single, dan is D66 jouw partij

De partij van het individu was D66 altijd al. Maar de partij voor alleenstaanden – dat is nieuw. Partijleider Alexander Pechtold vent het dezer dagen enthousiast uit: ben je single, dan is D66 jouw partij....

De mailbox liep vol, toen hij er bij de Politieke Beschouwingen in september een punt van maakte. Eindelijk oog voor de alleenstaande, in het geweld van elkaar naar de kroon stekende gezinspartijen. CDA, ChristenUnie – maar ook de PvdA laat zich niet onbetuigd met het motto ‘kinderen eerst’. Met een minister voor Jeugd en Gezin, extra koopkracht voor gezinnen, gratis schoolboeken, in ieder arm gezin een gratis computer.

Het woord ‘gezin’ komt in het beleidsprogramma van het kabinet – met de veelzeggende naam Samen Werken, Samen Leven – liefst zeventien keer voor, telde D66. ‘Alleenstaande’ of ‘eenoudergezin’ nergens.

Niettemin zijn juist alleenstaanden oververtegenwoordigd in de lage inkomensgroepen, weet Pechtold. Vrijdag sprak hij erover op een symposium van het Centrum voor Individu en Samenleving. ‘Het is je reinste discriminatie’, vindt hij. De zorg- en de huurtoeslag, de ziektekostenverzekering, zorgverlof, AWBZ, de belasting op erfenissen – overal zijn alleenstaanden duurder uit. ‘En dan hebben we het nog niet eens over hotelkamers, hun kansen op de huizenmarkt, kinderopvang en kinderbijslag. Let wel, het is geen keuze om single te zijn.’

Beleid moet ‘leefvormneutraal’ zijn, vindt D66. Net zo min als sekse of geaardheid er toe doen. ‘Het onderscheid past niet meer in de 21ste eeuw.’ Van beleid dat louter op groepen is gericht, wordt het individu bovendien alleen maar lui en afhankelijk, stelt Pechtold. ‘Geen enkele stimulans voor de eigen verantwoordelijkheid.’

Getalsmatig heeft D66 alle reden de groep alleenstaanden aan te spreken. Anno 2008 telt Nederland 2,5 miljoen eenpersoonshuishoudens. Ter vergelijking: in 1984 waren het er nog maar ruim een miljoen. Hun aantal neemt bovendien rap toe. Volgens de voorspellingen tot 3,5 miljoen in 2050.

Tegenover 2,5 miljoen singles staan 4,6 miljoen meerpersoonshuishoudens: 2,5 miljoen gezinnen en 2,1 miljoen samenwonenden zonder kinderen. Pechtold: ‘Dus evenveel eenpersoonshuishoudens als gezinnen met kinderen. Het beleid is totaal uit balans.’

In de Tweede Kamer krijgt hij er de handen niet voor op elkaar. Of het moet bij de VVD zijn, met de eigen verantwoordelijkheid voor het individu. Fractievoorzitter Pieter van Geel van het CDA verklaarde Pechtold in september bijkans voor gek. ‘Ik zie geen aanleiding mij grote zorgen te maken om die groep. (...) U maakt daar een probleem van, terwijl ik niet zie wat het probleem is.’

Hoewel ze met velen zijn en geen andere partij hen zo expliciet aanspreekt, kiest D66 een moeilijke doelgroep, oordeelt Peter Cuyvers, pedagoog en directeur van bureau Family Facts. ‘Alleenstaand zijn, is een tijdelijke zaak en dus fluctueert het bestand. Het duurt gemiddeld vier of vijf jaar. De overgrote meerderheid wil een relatie.’ Daar komt bij dat alleenstaanden in twee verschillende groepen uiteen vallen: mensen die een relatie zoeken en mensen die er een achter de rug hebben. Weduwen vormen de grootste groep. Cuyvers: ‘Studenten en bejaarden, grof gezegd. Die hebben heel andere behoeften.’

Gerrit Voerman daarentegen, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, vindt het electoraal een slimme zet. ‘Pechtold doet het tegen de verdrukking in, dat kan lonend zijn. Het is een niche waarin je je ten opzichte van het huidige kabinet sterk kunt profileren.’

De partijleider zelf wuift de electorale argumenten weg. ‘We hebben de D66-thema’s nog eens op een rijtje gezet en dit was sinds de jaren negentig weggezakt. En ja, het kabinet geeft er genoeg aanleiding toe om hier fors op in te zetten.’