In Haarlem is wachten op de trein nooit een straf

Station Haarlem bestaat zaterdag 100 jaar en viert dat met stoomtreinen én de nieuwste intercitydubbeldekker...

Intern grapje van het op station Haarlem werkzame NS-personeel: NS staat voor Niet Sporen. Vatten we hem?, knipoogt Wim Aardenburg (33), knooppuntcontroller op station Haarlem en ook nog procesleider perron. Zijn werkruimte is namelijk de vroegere wachtruimte voor krankzinnigen.

Jazeker, die bestaat, verzekert John Kneppers (43), procesleider perron op station Haarlem en ook nog knooppuntcontroller. Naast wachtruimten derde klasse (nu brasserie), tweede klasse, eerste klasse dames (nu partycentrum) en eerste klasse algemeen kende dit station ook een speciale wachtruimte voor krankzinnigen.

‘Dat had met de vele instellingen nabij Haarlem te maken’, weet Kneppers. ‘Die lui hadden een stok of een lat in hun broek. Zodat ze niet wegliepen.’

In die zin sporen Kneppers en Aardenburg niet dat ze dezer dagen met graagte hun vrije tijd doorbrengen op hun werkplek. De twee zijn de initiatiefnemers tot de viering van het honderdjarig bestaan van station Haarlem. Vooral dankzij hun inspanningen is het station zaterdag het decor van NS-geschiedenis: stoomtreinen, de oudste (80 jaar) nog rijdende elektrische trein van de NS (de zogeheten Blokkendoos) en de allernieuwste intercitydubbeldekker (reed de afgelopen weken proef op het traject Zwolle-Nijmegen) zijn er te bewonderen.

Zoveel aanlokkelijks is ook voor NS-directeur Aad Veenman onweerstaanbaar. Zoals bekend is Veenman een liefhebber van technisch vernuft en ook hij zal zaterdag de gang naar station Haarlem maken. Per historische trein.

Zelf heeft station Haarlem, als bouwwerk, voor de liefhebber eveneens een historische klank. Het door Dirk Margadant ontworpen station, in Berlagestijl en Jugendstilinvloeden, geldt als een van de mooiste van het land. Onder de dubbele overkapping is menig filmfragment opgenomen. Aardenburg: ‘Laatst stond GTST hier nog te filmen.’ Als Geert Mak in zijn tv-serie In Europa door de twintigste eeuw reist, heet het vertrekpunt als vanzelf station Haarlem.

Daarbij: Haarlem is voor altijd aan de NS-geschiedenis verklonken. De eerste trein die in 1839 in Nederland reed, vertrok van Amsterdam (ruwweg waar nu station Sloterdijk is), via Halfweg naar Haarlem. Het toenmalige eindpunt lag op een steenworp afstand van waar nu het station is gevestigd.

Volgens John Kneppers werkt hij ‘op het mooiste kantoor van Nederland’. Al zijn station Groningen (‘Althans, het entreegebouw’) en station Valkenburg (Limburg) ook niet mis, erkent hij ruiterlijk. Maar het met veel versierselen opgetuigde Haarlem is een lust voor het oog, vindt Kneppers. Het station is sinds 1974 een rijksmonument. ‘Ik denk dat 95 procent van het complex nog precies zo is als een eeuw geleden.’

Voor treinreizigers is een station doorgaans een oord om liefst zo kort mogelijk te verblijven, maar de schoonheid van station Haarlem kan zelfs de grootste cultuurbarbaar moeilijk ontgaan. Sierlijk houtsnijwerk wordt afgewisseld met fraaie tegeltableaus. De twee toegangsgebouwen aan de voorzijde worden gescheiden door een onlangs opgeknapte rijtuigkap. Toeristische wandelingen door historisch Haarlem beginnen niet toevallig vrijwel altijd met een rondje station.

Wandelaars die daarna de binnenstad en de hofjes gaan bezoeken, kunnen na vertrek uit het station beter een tijdlang het zwerk bestuderen. Aan de stadszijde grenst een van Nederlands mooiste stations aan een opeenstapeling van gruwelijke bouw. Met de bouw van een fietskelder onder het huidige busstation lijkt een begin te worden gemaakt met een metamorfose van dit stukje Haarlem. De gemeente heeft daartoe de befaamde stedebouwkundige Riek Bakker ingehuurd.

Als ze maar van het station afblijven, ‘waarschuwen’ Aardenburg en Kneppers. Die graag een hardnekkig misverstand over gepassioneerde NS’ers uit de weg ruimen: Aardenburg noch Kneppers is modelspoorfanaat.