Herfkens: Ik ben geen graaier

Vreemd, vindt Eveline Herfkens, dat van de vele Nederlandse VN-medewerkers die onterecht huurtoeslag kregen, alleen zij in opspraak kwam. ‘Het ministerie gebruikt mij als bliksemafleider om het eigen straatje schoon te vegen.’

‘Verbijsterd. Overrompeld.’ Het zijn de eerste woorden van Eveline Herfkens (56) nadat ze de brief van minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken (BZ) heeft gelezen. Geen moment had ze verwacht dat Verhagen de huurtoeslag zou terugeisen, dat hij ‘formele actie’ niet zou uitsluiten, dus de rechter op haar zou afsturen.

Wat ze had verwacht, nu het onderzoek van de Verenigde Naties (VN) heeft uitgewezen dat ze niet ‘willens en wetens’ heeft geprofiteerd van Nederland, was een excuus met de woorden: ‘zand erover’. Sterker zelfs, dat Buitenlandse Zaken ‘boter op haar hoofd dumpt’ maar zelf fout zat, omdat BZ zelf met de toeslag kwam aanzetten. ‘Aan Nederland ben ik niks schuldig. Ik ben schuldig aan de VN, hun regels heb ik overtreden’, zegt ze bij herhaling.

Hoe naïef kan iemand zijn?
‘De brief van Verhagen kwam totaal out of the blue. Ik was echt ontzettend blij met de bevestiging uit het onderzoek van de VN van mijn goede trouw en integriteit. Het ministerie heeft steeds gezegd dat terugvordering niet meer aan de orde zou zijn, als zou zijn aangetoond dat ik de toeslag niet willens en wetens had ontvangen. Juridisch heeft BZ geen poot om op te staan, maar als de rechter mij veroordeelt, betaal ik.

‘Velen, niet alleen ik, hebben de afgelopen jaren op grond van Nederlands beleid vergoedingen gekregen, erop vertrouwend dat Nederland de VN-regels kende en zich daaraan hield. De VN accepteren als verklarende omstandigheid dat Nederland deze toelage aanbood en betaalde. Wie ben ik om te gaan checken of Nederland de regels kent?

‘Het was een beetje een rommeltje toen ik begon. De campagne voor de millenniumdoelen moest uit het niets worden opgezet bij de UNDP, het Ontwikkelingsprogramma. De VN zijn ook daarom steeds uitgegaan van mijn goede trouw. Nederland verklaart iedereen schuldig totdat het tegendeel is bewezen.’

U verwijt BZ dat ze u hebben gebruikt als bliksemafleider voor het eigen falende beleid.
‘De minister heeft in de Kamer moeten toegeven dat Nederland ergens in 2001 in de fout is gegaan, doordat men de betreffende VN-resolutie over het hoofd had gezien. Het beleid had moeten worden veranderd – oeps, te laat gezien, pas in maart dit jaar is dat gebeurd. Er is informatie naar de Kamer gegaan over het feit dat tal van anderen, ook van andere ministeries, nog in april vergoedingen kregen in dezelfde situatie.

‘Ook zij hadden arbeidscontracten getekend waarin stond dat dat was verboden, en misschien hadden zij die evenmin als ik gelezen. Ook zij zijn te goeder trouw, omdat ook zij er op hebben vertrouwd dat men bij BZ de VN-regels wel zou kennen. Maar het is de affaire Herfkens gaan heten.’

U maakte het er zelf niet beter op met laatdunkende uitlatingen over Nederland.
‘Wat me hoog zit, is dat ontzettend ongelukkige interview in NRC Handelsblad waarin ik mezelf neerzette als verwende diva. Dat interview had als kop ‘Nederland is een ongelooflijk braaf land’. Ik bedoelde dat in de context van: Nederland kent de VN-resoluties, Nederland houdt zich aan regels. Moet ik dat dan betwijfelen? Vervolgens is die kop op een geweldig misselijke manier gebruikt in de Kamer en in de pers, alsof ik daarmee bedoel dat ik wel wat losser met de regels omga. Dat is absoluut niet zo.’

Heeft de minister andere voorbeelden achtergehouden?
‘Ik vind het verschrikkelijk andere mensen erbij te lappen, daarom heb ik mijn mond gehouden. Mijn zaak dateert uit 2002-2005. Andere gevallen uit die tijd zijn nog niet eens boven tafel gekomen. De andere ministeries hebben de Kamer alleen geïnformeerd over de gevallen uit 2008. Ik word voor het gemak bij de huidige gevallen ingedeeld, terwijl ik zelf eind 2005 een einde heb gemaakt aan de situatie.

‘Ja, het ministerie gebruikt mij als bliksemafleider om het eigen straatje schoon te vegen. Nederland schond de regels van de VN, waarin staat dat toelagen in strijd zijn met de gedragsregels omdat die de onafhankelijkheid kunnen aantasten. Wij, die daarvan gebruik maakten, zijn aan Nederland niets verschuldigd.

‘Ik heb steeds gezegd dat ik ook een fout heb gemaakt. Ik had mijn arbeidscontract moeten lezen en de bijlagen. Dat niet doen was fout en slordig en zal nooit meer gebeuren. Moreel fout, ja, maar niet schuldig aan Nederland. Ik heb VN-regels overtreden. Dat is een zaak tussen mij en de VN en daarover voel ik me schuldig.’

Dus u bent niet van plan iets terug te betalen?
‘Als dat voorstel me was gedaan in januari, toen dit allemaal uitkwam, als BZ toen had gebeld met ‘kunnen we hier eens over praten’ en toen had toegegeven ‘ons beleid was fout’, dan had ik misschien opengestaan voor debat. Maar we zijn nu vijf maanden karaktermoord verder, waarin BZ mij nooit heeft geconsulteerd over de brieven aan de Kamer en wat de minister daar en in de pers zou zeggen. Sinds januari had ik één gesprek met de secretaris-generaal, in april. Volstrekt informeel, zei hij. De vraag om terug te betalen is toen aan de orde geweest.

‘Vervolgens is dat gebruikt om de Kamer mee te delen dat ik weigerde iets terug te betalen. Zonder overleg en zonder te vertellen dat ik ook steeds heb gewezen op het principe van gelijke monniken, gelijke kappen. Ik zou uitsluitend weigeren terug te betalen, omdat ik dat een schuldbekentenis zou vinden.

‘Ik heb er steeds op vertrouwd, ten onrechte, dat het ministerie mij fatsoenlijk zou behandelen, zoals ik er ook op vertrouwde dat de VN dat zouden doen. Het VN-onderzoek duurde waanzinnig lang, maar is wel heel serieus gedaan. Iedereen is gehoord. Toen het eindelijk tot een einde kwam, dacht ik dat de affaire voorbij was. Maar ik heb kennelijk niet door hoe de sfeer is in Nederland. Het waren vijf ellendige maanden.’

Huursubsidie van 6000 dollar voor een appartement is ook niet niks.
‘Het is hartstikke veel geld van de belastingbetaler! Maar ik had dat appartement nooit genomen als BZ het niet had aangeboden. Ik kon me dat absoluut niet permitteren. Denk je niet dat ik me niet duizend keer voor de kop heb geslagen: had ik het maar nooit aangenomen. Ik was verbaasd toen de toeslag werd aangeboden. Maar ja, goed, als iedereen dat krijgt.

‘De Nederlandse missie in New York heeft mensen die de onroerendgoedmarkt goed kennen. Die hebben me fantastisch geholpen met het zoeken naar een appartement. We hebben vier, vijf appartementen gezien, allemaal in de buurt van de VN, want ik vind het prettig naar mijn werk te lopen. Twee bleven er over. Een daarvan was veel goedkoper, maar zij vonden dat niet representatief. Ik zou dat appartement hebben genomen als Nederland niet had betaald. Je gaat niet van 10.000 dollar salaris meer dan 6000 aan een appartement uitgeven.’

Ook uw partij, de PvdA, viel hard over u heen.
‘De PvdA is de enige partij die tenminste vragen heeft gesteld over andere ministeries, de enige partij die tenminste iets van rechtsgelijkheid in het debat heeft gebracht. Maar ja, het is waar, ik had gehoopt iets aardig te horen, nu mijn goede trouw is bevestigd. Ze kennen me. Ik ben sinds 1975 lid van die partij, ze zouden moeten weten dat ik in elk geval geen graaier ben, wel een totale workaholic. Daar hou ik het even bij.’

Waarom?
‘Het viel me niet mee allemaal. Het is toch de partij waarvoor ik me decennialang heb ingezet. Bijna tien jaar Kamerlid, bijna vier jaar minister. Om daar dan harder over te oordelen. Ik kan me ongelooflijk goed voorstellen dat, als je als PvdA-Kamerlid dinsdagmorgen naar de fractie gaat en dat interview leest, je dan pissig bent. Om die reden heb ik meteen daarover excuses aangeboden. Ik heb er bij gezegd dat ik totaal over de rooie was. Het ging maar door. Wat was er in godsnaam aan de hand, wat had ik fout gedaan? Maar BZ gaf geen antwoord, ik kreeg niemand aan de telefoon, ik wist van niets, ik was overstuur van die affaire.

‘Je kunt van alles lulligs over me zeggen, maar geld heeft me nooit een fluit kunnen schelen. Arrogant? Oké. Betweterig? Allemaal waar, wil ik best accepteren. Maar dit was zo pijnlijk. Kom nou, ik ga nog een pen terugbrengen naar kantoor als ik die heb meegenomen. Dat deed zo’n pijn. Hoe kan dat nou opeens, ik had nog nooit een arbeidscontract gelezen.’

Partijleider Wouter Bos verweet u niet alleen uzelf maar ook de partij en Nederland te hebben geschaad.
‘Hij heeft me gebeld na die uitspraak. Hij had willen zeggen dat de hele affaire die schade had aangericht, niet ik. Ja, hij heeft sorry gezegd. Toch was het een volstrekt onnodige uitspraak. Het doet me wat, dat je eigen partij haar uitspraken op kwader trouw baseert, zonder de stukken te kennen.’

Reden te breken?
‘Misschien wel, ik wacht nog even. Maar het valt niet mee om zo misbruikt te worden, door het ministerie waar ik 25 jaar in dienst ben geweest en vervolgens vier jaar als minister heb gewerkt, door de partij waar je meer dan dertig jaar lid van bent. Ik begrijp niet dat zo weinig mensen zich in de feiten hebben verdiept.

‘Het is nogal wat als een VN-organisatie die onder vuur ligt van de neocons in Amerika, toegeeft zelf fouten te hebben gemaakt. Het is nogal wat als een VN-instelling van een donorland als Nederland zegt dat ook dat land een fout heeft gemaakt. Het is nogal wat om van de VN te verwachten dat ze vriendelijk blijven voor iemand die voorwerp van onderzoek is geweest, ook al pleit het rapport de persoon vrij. Het is ongelooflijk, maar die brief lijkt in Nederland als een lekke bal in de zandbak te zijn gevallen.’

Het wachten is nu dus op de rechter?
‘Laat Verhagen vooral de rechter op me afsturen. Juridisch lijkt het me niet vol te houden. Ik begrijp niet hoe iemand zo kan draaien om toch het geld terug te vorderen. Het is een politieke brief. Verhagen reageert op de wens van de meerderheid van de Kamer, maar hij wijkt af van eerdere uitspraken. Ik heb er alle vertrouwen in dat het goed afloopt. Als het niet goed afloopt, dan betaal ik. Maar dan hebben we tenminste een helder proces.’