‘Dubbele dosis moet worden ontraden’

Al knappen sommige patiënten op na een hogere dosis antidepressiva, die verhoging heeft op zichzelf geen meerwaarde. Wel zijn er meer bijwerkingen....

Psychiaters schrijven aan mensen met een depressie vaak hogere doses voor van de antidepressiva Prozac en Seroxat, zonder dat dat nodig is. Dat blijkt uit onderzoek van de Amsterdamse psychiater Eric Ruhé, verbonden aan het AMC, waarop hij volgende week woensdag hoopt te promoveren.

Wat doen deze pillen in de hersenen?
‘De werkzame stof paroxetine die erin zit, blokkeert op hersencellen receptoren die zorgen voor de opname van vrijgekomen serotonine. Hoe meer van die receptoren worden geblokkeerd, hoe meer serotonine er in de hersenen actief blijft. Daar voelt ongeveer de helft van de mensen met een depressie zich beter bij.’

Maar de toename van serotonine is eindig, hebt u ontdekt. Hoe zit dat in elkaar?
‘Met behulp van zogenoemde Spect-scans hebben we bij 26 mensen met een zware depressie verschillende keren het aantal geblokkeerde receptoren gemeten. Sommigen kregen een echte dosisverhoging, anderen een nepverhoging. Je zou verwachten dat er meer receptoren worden geblokkeerd als iemand meer pillen slikt. Uit onze hersenscans blijkt dat een verhoogde dosis na zes weken niet tot een toename van de blokkade leidt. Bij een nep-dosis was er ook geen verandering. Blijkbaar is de blokkade van de receptoren al maximaal bij een standaarddosis.’

Toch schrijven psychiaters automatisch een dubbele dosis voor als na zes weken de standaarddosis niet heeft geholpen. Waarom?
‘Psychiaters zien in hun praktijk mensen die wél opknappen na een hogere dosis. Maar het is helemaal niet gezegd dat het daar ook door komt. Waarschijnlijk heeft dat meer te maken met het feit dát er iets wordt gedaan, dan dat meer medicijnen beter werken.’

Psychiaters zouden eigenlijk beter moeten weten?
‘Toen enkele jaren geleden uit ons eerdere literatuuronderzoek bleek dat er geen wetenschappelijk bewijs is voor de werkzaamheid van een dosisverhoging, is de landelijke richtlijn voor psychiaters al aangepast. Die verdubbeling werd echter niet afgeraden. De richtlijn wordt binnenkort opnieuw herzien. De verdubbeling zou nu op basis van ons onderzoek wél moeten worden afgeraden.

‘Ons onderzoek is zelfs voortijdig afgebroken omdat een tussentijdse analyse uitwees dat er nauwelijks verschillen waren tussen mensen die meer paroxetine kregen en mensen die een placeboverhoging kregen. Gezien de bijwerkingen van dit soort antidepressiva – zoals afnemende eetlust, trillende handen, libidoverlies, slapeloosheid of een opgejaagd gevoel – was het onethisch om de studie door te zetten. We zagen al dat er geen meerwaarde van dosisverhoging was.’

U hebt de werking van paroxetine onderzocht, niet van fluoxetine (Prozac). Dat werkt misschien wél.
‘Ik denk het niet. Ze werken allebei op dezelfde manier. Wij onderzochten paroxetine omdat dit middel in Nederland het meest wordt voorgeschreven.’

Een standaarddosis helpt bij ernstige depressie, maar neem je alle depressieve mensen bij elkaar, dan heeft maar de helft er baat bij. Hoe kan dat?
‘Antidepressiva beïnvloeden algemene regelsystemen van het brein, maar het is de vraag of we daarmee de specifieke oorzaak van depressie aanpakken. Daarom denk ik dat ze bij de helft van de mensen helpen, en bij de andere helft niet. We moeten bescheiden zijn, en veel beter uitzoeken wat depressie nou eigenlijk is. We schieten als psychiaters tekort als we mensen alleen maar pillen laten slikken.’