Machtsstrijd scholen en bonden

In Brabant en Limburg beginnen vanmiddag de leraren in het voortgezet onderwijs met een estafettestaking, compleet met massameeting in de Bossche Brabanthallen....

Het conflict begon gek genoeg nadat er op 12 september een akkoord werd gesloten. Daarin stond dat leraren 3 procent minder les zouden geven, maar de inkt was nog niet droog of werkgevers en werknemers vlogen elkaar in de haren over de vraag wat die afspraak nu eigenlijk betekende.

Sjoerd Slagter, voorzitter van werkgeversorganisatie VO-raad, wees met de beschuldigende vinger naar de vakbond AOb, die op zijn website had gesteld dat niet alleen fulltimers, maar ook parttimers 3 procent minder lesuren zouden krijgen. Dat, riep Slagter, zou 150 miljoen euro kosten en dat geld was er absoluut niet. Achteraf erkent hij dat dat maar een deel van het verhaal was, en dat zijn eigen onderhandelaars steken hebben laten vallen. ‘Ik was verrast dat onze delegatie dit akkoord getekend had. Er had ten minste in moeten staan dat er voor werkdrukvermindering niet meer dan 1 procent beschikbaar was, en dat stond er niet in.’

Ook de vakbonden nuanceren hun eerdere standpunten. De werkdrukvermindering kan ook op andere manieren vorm krijgen dan 3 procent minder lessen, zeggen bestuurders Ton Rolvink (AOb) en Michel Rog (CNV Onderwijsbond). Een leraar die lesgeven leuk vindt en andere taken juist belastend vindt, moet je natuurlijk niet minder lesuren geven, erkennen beiden. En ook erkennen ze dat sommige scholen de gemaakte afspraken niet kunnen betalen. ‘We hebben gezegd dat we met die scholen willen praten’, zegt Rolvink.

Zo bezien lijkt er ruimte genoeg voor een goed gesprek, maar wederzijdse boosheid verhinderde dat. De vakbonden daagden de werkgevers en eisten naleving van het akkoord. Toen de rechter zich afzijdig hield omdat ook hij ‘niet onomstotelijk’ kon vaststellen wat er met het omstreden akkoord werd bedoeld, was de sfeer allang bedorven. Slagter riep nog op verder te onderhandelen, maar de vakbonden voelden zich geschoffeerd en weigerden.

Dat beide partijen zich zo ingraven, wijst erop dat het conflict om meer gaat dan 3 procent werkdrukvermindering. Slagter: ‘Het gaat om de vraag: wie is de baas in de school?’ Klopt, zegt AOb’er Rolvink. ‘In het akkoord was het aantal lesuren weer onderdeel geworden van de cao. Dat betekende dat de bonden zich er per school weer mee konden bemoeien, en dat willen de scholen niet.’

Slagter beaamt dat. Hij wil een centrale, algemene regeling voor werkdrukvermindering. De uitvoering moeten de scholen maar regelen. Met hun medezeggenschapsraden, en niet met de bonden. Dat die daarvoor huiverig zijn, begrijpt Slagter wel. ‘Ze willen natuurlijk niet dat scholen straks het geld uitgeven aan bijvoorbeeld mooie gebouwen. Daarom ben ik bereid de garantie te geven dat dat geld voor werkdrukverlaging wordt gebruikt.’

Hij denkt dat de achterban van de bonden, vooral bestaande uit oudere leraren, een grote rol speelt. ‘Die willen de schoolleiding eigenlijk niet zien als hun leidinggevende. Ze hebben liever een centrale regeling waar ze zich aan kunnen vasthouden, dan dat ze met hun werkgever moeten praten.’

Hoe het conflict moet worden opgelost, weet Slagter niet. ‘Al staken ze een jaar; we hebben het geld niet om te doen wat ze eisen. En waar halen we de leraren vandaan? En hoe voldoen we nog aan de norm dat we 1.040 lesuren per jaar geven?’

Resteert de vraag of de werkdruk inderdaad zo fenomenaal is dat die omlaag moet. Het aantal gewerkte uren in het onderwijs is over een jaar genomen niet bijzonder, maar de leraar propt ze in een klein aantal weken: 37 weken, precies het gemiddelde in de EU. Daar tegenover staan lange vakanties, die de leraren met hand en tand verdedigen.

Nederlandse leraren staan met hun jaarlijkse 750 lesuren wel relatief veel voor de klas. Het Europees gemiddelde ligt op 643 uur. Maar Slagter denkt dat dat niet door iedereen als probleem wordt ervaren. ‘Ik denk dat nog geen 10 procent van de leraren minder lesuren wil. Andere taken vinden ze vaak veel belastender.’