VVD slijpt een stevig nieuw mes, bestemd voor de tegenstanders

De VVD congresseerde over de toekomst, Europa en de eigen beginselen. Mark Rutte gaat de onderklasse niet verheffen...

Geen partij begon het nieuwe politieke jaar zo strijdvaardig als de VVD. Al eind augustus, de Tweede Kamer was nog met reces, stelde partijleider en fractievoorzitter Mark Rutte een nieuwe beginselverklaring voor. Die diende de verouderde liberale uitgangspunten uit 1980 te vervangen.

Zelfs het taalgebruik werd opgepoetst. De VVD moet, zo had Rutte in de zomer geschreven, ‘in het offensief gaan tegen de terreur van de middelmaat’, de ‘hardwerkende Nederlander’ steunen en ‘de onderklasse verheffen’. De tekst bepleit een krachtige, kleine staat.

Amper een week later, begin september, presenteerde de commissie-Bolkestein haar concept voor het verkiezingsprogramma voor het Europees Parlement. De toon was beduidend kritischer dan in de campagne van 2004. En als eerste partij kozen de liberalen hun lijsttrekker – Kamerlid Hans van Baalen heeft bezworen in Brussel geen Europeaan te worden, maar Nederlander te blijven.

In de peilingen mocht de oppositiepartij nog steeds op verlies staan, in elk geval was er rust binnen de gelederen. Zoetjesaan leek de kritiek op Rutte verstomd.

Tot Kamerlid Arend Jan Boekestijn zich vorige week in het bijzijn van een draaiende tv-camera liet ontvallen dat Rutte ‘schokkend genoeg geen ideeën heeft’. Boekestijn (‘We hebben zó veel slechte, domme fouten gemaakt’) excuseerde zich bij zijn fractieleider, maar de ruis was terug.

Het ‘Toekomstcongres’ van de partij, zaterdag in De Doelen in Rotterdam, was dan ook een uitgelezen moment om de rangen weer te sluiten. De leden gaven hun oordeel over Ruttes gemoderniseerde beginselverklaring en over Bolkesteins ‘eurokritische’ verkiezingsprogramma.

En dat deden ze, vol overgave. De commissie-Bolkestein besprak amendementen gegroepeerd in 58 ‘clusters’, terwijl de amendementen op Ruttes werkstuk waren ingedeeld in 67 thema’s.

Want wat bedoelde de partijleider nou precies met die ‘hardwerkende Nederlander’? Vergat hij zo niet de ouderen die van hun welverdiende pensioen genoten? En wat te denken van de uitkeringsgerechtigden die hard hun best deden om aan werk te komen?

En was ‘de terreur van de middelmaat’ niet te hard geformuleerd? Kon dat niet beter ‘middelmaat als norm’ zijn?

Rutte wist de meeste van zijn stijlfiguren te redden: ‘De tekst moet wel wat pit en smoel houden, en niet zo politiek correct worden dat niemand er meer over valt.’

Op enkele punten gaf de partijleider de zaal toch gelijk. Zo ging zijn pleidooi om ‘de onderklasse te verheffen’ eruit. ‘Die uitspraak was bedoeld als pesterijtje in de richting van de PvdA’, aldus Rutte. Maar liever nemen de liberalen zich voortaan voor om ‘mensen in moeilijkheden’ te helpen.

Ook Bolkestein kreeg het slechts een enkele keer moeilijk met het verdedigen van zijn verkiezingsprogramma – al bleek Turkije een heikel punt. En expliciet werd aan de tekst toegevoegd dat de VVD tegen de maandelijkse verhuizing van het Europees Parlement van Brussel naar Straatsburg is. Niet dat aan die verhuizing snel een eind zal komen, maar van de toevoeging wordt een gunstige uitwerking verwacht op de kieswijzers op internet.

Lijsttrekker Van Baalen is tevreden met het programma dat hij tot juni 2009 in het land moet uitdragen. ‘Hiermee heeft u mij een stevig mes in handen gegeven’, zei hij, verwijzend naar collega Boekestijn die vorige week in de fractie de ‘dolkstoter’ werd genoemd. ‘Een mes dat moet landen bij onze tegenstanders.’