In de operatiekamer staat een lunchpakket

In Nederlandse operatiekamers schort het nogal aan de naleving van de regels, meldt de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Voorbeelden te over.

Echt gebeurd, onder het oog van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Die deed onderzoek naar de naleving van regels in operatiekamers. Daar blijkt het nogal aan te schorten, zoals de Inspectie vrijdag via de media naar buiten bracht.

Anekdotisch noemt de inspectie het ringincident. Maar het is illustratief voor de gang van zaken. Het mag, zo lijkt het, een wonder heten dat er niet dagelijks ongelukken gebeuren in operatiekamers. Dat is vooral te danken aan goede bedoelingen en persoonlijke inzet, en niet aan het naleven van regels. De inspectie hamert er nu op dat die regels voortaan wel strikt worden nageleefd. Dus moet er nogal wat veranderen.

Voorbeelden te over. Zo fungeert de operatiekamer in één ziekenhuis nu ook nog als koffiekamer voor de anesthesioloog. In een ander als een soort kantoor voor de chirurg, ‘getuige een goed gevulde openstaande dossiertas, inclusief uitpuilend lunchpakket.’

Geen van de bezochte ziekenhuizen scoort goed bij infectiepreventie. In alle ziekenhuizen is er speciaal schoeisel voor operatiemedewerkers. Maar velen dragen eigen, niet goed reinigbare schoenen.

Ook de werkwijze moet grondig veranderen om het risico op infecties te verkleinen. Operaties worden vaak verstoord door ‘deurbewegingen’ (mensen die in- en uitlopen) waardoor de kans op infecties toeneemt. Bij een operatie van een kwartier turfde de inspectie 16 deurbewegingen en bij een ingreep van één uur liefst 39. Driekwart van de ziekenhuizen scoorde hier een onvoldoende. Vaak worden vergeten spullen opgehaald. Die kunnen ook via een intercom worden opgevraagd, vindt de inspectie.

Soms gaat het gewoon om onprofessioneel gedrag. ‘Eenmaal werd geconstateerd dat een medewerker van buiten werd gehaald om een privételefoongesprek aan te nemen. Na ernstig fronsen van inspectiezijde werd het gesprek abrupt afgebroken en verdween de medewerker spoorslags.’

Meestal loopt het, ondanks alles, goed af voor de patiënt. Een enkele keer heeft die direct te lijden onder onprofessioneel gedrag. Neem het geval van de chirurg die meldt dat hij bijna klaar is met de operatie en dat zij ‘de buik gaat sluiten’. De verdoving wordt verminderd, opdat de patiënt tijdig wakker zal zijn. Maar de chirurg laat ‘zonder verdere mededeling’ het hechten door een assistent doen, waardoor dat langer duurt. De patiënt wordt te vroeg wakker, waardoor de infuusnaald uit de arm schiet. ‘Er is veel improvisatie nodig om het infuus weer aan te leggen, de patiënt rustig te krijgen en de laatste hechtingen aan te leggen. Uiteindelijk is geen directe schade ontstaan’, schrijft de inspectie. Het is een voorbeeld van het gebrek aan communicatie tussen de vakgenoten in de operatiekamer.

Chirurgen vertrouwen blind op de apparatuur. Ook van het gevaar daarvan geeft de inspectie een voorbeeld. Een vrouw (43) wordt via een kijkoperatie gesteriliseerd. Bij de operatie grijpt de operateur de eileider met een tang, waarna met een voetpedaal stroom wordt geactiveerd en de eileider wordt dichtgeschroeid. De gynaecoloog is uiterst bedreven. Na de fusie met een ander ziekenhuis voert hij deze nu uit op een andere locatie met uiterlijk dezelfde apparatuur als op de vertrouwde werkplek. Hier is het apparaat echter anders afgesteld. De afschroeifunctie slaat hier aan bij de ‘aanraking van weefsel’. Hierdoor wordt de darm van de vrouw geraakt. De gynaecoloog had het apparaat niet gecontroleerd, de operatie-assistent had niet gevraagd naar de gewenste afstelling. Hoe het afliep met de patiënt, meldt de inspectie niet.

De inspectie signaleert niet alleen fouten. Zij roemt bijvoorbeeld het Amsterdams Medisch Centrum, AMC, om de checklist die daar gehanteerd wordt. Zulke lijsten moeten gemeengoed worden, naast het naleven van de meest basale voorzorgen. Die gaat de inspectie vanaf nu strikt controleren. Sluiting van operatiekamers – zoals dit najaar al gebeurde in Lelystad, Rotterdam, Alkmaar en Zwolle – kan wel eens heel gewoon worden.