‘Leest u graag van die doktersromannetjes?’

‘Met wie heeft u vanmorgen gebeld? In welk bed bent u wakker geworden? Bestelt u graag doktersromannetjes op bol.com?...

Maar Van Dam is bloedserieus. Wat hij zeggen wil: straks kan de overheid vrijelijk beschikken over dit soort privégegevens van zomaar mensen. ‘En dat grijpt diep in in de levens van ons allen.’

Van Dam refereert aan de Europese richtlijn die de aanbieders van telecomdiensten verplicht alle bel-, surf-, chat- en msn-gegevens van hun clientèle te bewaren. Bij een misdaad of een aanslag kan de staat de databerg op haar gemak uitkammen, op zoek naar patronen die de dader verraden.

Nederland ging al in 2006 in Brussel soepel akkoord met de richtlijn. Maar de omzetting in nationale wetgeving stuit op verzet in het parlement, dat hier woensdag over debatteerde.

Marges
De marges zijn smal. Dát de bewaarplicht er komt, staat vast (al heeft Ierland geklaagd bij het EU-Hof en heeft Duitsland op last van de rechter de boel opgeschort). De manoeuvreerruimte per lidstaat die wel braaf meedoet, zit in de bewaartermijn. Die mag variëren tussen een half jaar en twee jaar. Het kabinet wil 18 maanden – langer dan in veel andere landen.

Maar de Kamer wil niet louter over maanden debatteren met CDA-minister Hirsch Ballin van Justitie. Want er staan grotere principes op het spel.

Dataopslag voor mogelijk toekomstig gebruik markeert een omslag. Niet langer hoeft iemand concreet verdacht te zijn, waarop de politie hem natrekt. De maatschappij wordt nu zo ingericht – door willekeurige kentekengegevens, camerabeelden en bel- en reisgegevens vast te leggen – dat justitie bewijs kan destilleren uit leefpatronen van onverdachte mensen, die niet weten dat ze onderwerp van onderzoek zijn. Dit verandert de verhouding burger/overheid fundamenteel.

Minder net
Over dat principe proberen coalitiepartners ChristenUnie en PvdA een reactie te ontlokken aan Hirsch Ballin. Het opslaan van privégegevens op zich is een inbreuk op de privacy, betoogt zowel Van Dam als CU-collega Ed Anker. Want de overheid is weliswaar netjes, ‘maar wat als onverhoopt een minder net regime toegang tot de data krijgt?’ (Van Dam).

Hirsch Ballin beziet dat anders: het opslaan van gegevens op zich, is reuze onschuldig. ‘Providers doen het al, om rekeningen te kunnen opstellen. Het verschil is dat ze het straks langer moeten doen. De privacy is pas in het geding, wanneer de overheid met de data aan de slag gaat. Niet eerder.’

De controverse legt de tegenstelling in de coalitie bloot op het terrein van privacy. Het CDA maakt zich met de VVD hard voor zo lang mogelijk opslaan. ‘Liefst tot in de eeuwigheid’ (VVD’er Fred Teeven), ofwel: de maximale twee jaar.

PvdA en CU bekennen zich tot het burgerrechtenblok met SP, D66 en GroenLinks. Over de bewaartermijn is dat blok verdeeld. Het gros wil, als het toch moet, het minimum van zes maanden. De CU vindt echter een jaar keurig. Niemand is voor de anderhalf jaar die het kabinet wil. Zo moet straks een verdeelde Kamer stemmen over de bewaartermijn van data. De uitkomst: onvoorspelbaar.