Grootste klagers het minst betrokken

De burgers die het hardst klagen over de politiek, zijn zelf het minst maatschappelijk betrokken. Ze gaan minder vaak stemmen, doen minder vrijwilligerswerk en hebben minder sociale contacten dan de gemiddelde burger....

Dat blijkt uit een onderzoek naar de ‘buitenstaanders’ van onderzoeksbureau Motivaction. Volgens de Maatschappelijke Barometer van Motivaction en tv-programma Netwerk is de tevredenheid over overheid en politiek het afgelopen jaar verder gedaald. Op een schaal van 1 tot 100 daalde de tevredenheid over de overheid van 46 in augustus 2007 naar 39 in 2008.

In diezelfde periode daalde de tevredenheid over de politiek van 40 naar 36.

Volgens Motivaction bestaat 32 procent van de bevolking uit ‘buitenstaanders’, die de harde kern van de politieke onvrede vormen. De buitenstaanders zijn in belangrijke mate het product van de ontzuiling. Zij missen ‘de buffer van maatschappelijk vertrouwen’, die zo kenmerkend is voor de traditionele burgerij, gepersonifieerd in de CDA-stemmer die lid is van een kerk en aan vrijwilligerswerk doet.

De buitenstaanders zijn geen lid van kerken, partijen, vakbonden of andere organisaties. Ze hechten veel waarde aan familie en gezin, maar hebben moeite om zich te identificeren met een bredere buitenwereld. Ze scoren laag op waarden als empathie, tolerantie, gemeenschapszin of aandacht voor het milieu. Ze zijn hedonistisch en materialistisch ingesteld, hebben moeite met de complexiteit van de moderne samenleving en verlangen naar law and order.

‘Deze burgers kijken vooral naar de commerciële televisie. Dat beïnvloedt de manier waarop zij tegen politiek aan kijken. Zij stellen zich op als consumenten wier behoeften direct door de politiek bevredigd moeten worden’, zegt Martijn Lampert, onderzoeker bij Motivaction.

Samen met Netwerk maakte Motivaction een ‘begroting van het volk’. ‘Gemiddeld wilde het volk de begroting met 20 procent laten stijgen. Omdat de meeste mensen niet meer belasting willen betalen, zou daardoor de staatsschuld verder moeten stijgen’, zegt Lampert. ‘Veel burgers vragen de politiek dingen die zij nooit kan waarmaken. Politici zouden moeten zeggen: we moeten prioriteiten stellen, we kunnen niet zo maar alles oplossen. Daar zijn de huidige politici niet erg sterk in. Ze proberen vooral naar het volk te luisteren door te zeggen: komt u maar naar ons toe met uw problemen.’

Op hun beurt zijn politici gewend de klagende burgers als verwend te beschouwen. ‘Dat is ook niet terecht, want het gaat vaak om mensen die moeite hebben met de complexiteit van de samenleving’, zegt Lampert. Ze voelen zich bedreigd door globalisering en immigratie, ook omdat zij vaker in gemengde wijken wonen.

De wederkerigheid tussen burger en politiek is volkomen zoek, aldus Lampert. Veel burgers voelen zich niet vertegenwoordigd door de politiek, maar verwachten wel dat politici complexe maatschappelijke problemen razendsnel oplossen.

En politici zijn geneigd om burgers naar de mond te praten, waardoor de verwachtingen nog verder worden opgeschroefd. Lampert: ‘Dat kan alleen maar tot teleurstellingen leiden.’