‘Samen oud worden, dus goedkoper’

Volgens het RIVM vallen de kosten van de vergrijzing mee, omdat mannen minder roken...

De kabinetten-Balkenende gingen als dollen tekeer in de sociale zekerheid en de zorg. Een nieuwe ziektekostenverzekering, afschaffing van vut en prepensioen, hervorming van de WAO. Het huidige kabinet viel bijna over het ontslagrecht, en van de commissie-Bakker moet de pensioenleeftijd naar 67 jaar. Allemaal maatregelen om de kosten van de vergrijzing te kunnen betalen.

En nu zegt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in een studie dat het met die vergrijzing wel meevalt?

‘De extra druk op ziekenhuizen en ouderenzorg liegt er niet om’, verklaart RIVM’er Johan Polder, ‘maar het beeld is minder somber dan we dachten.’

Polder is onderzoeksleider Volksgezondheid Toekomstverkenningen bij het RIVM en aan de Universiteit van Tilburg hoogleraar gezondheidseconomie. Hij en zijn team hebben nog eens goed gekeken naar de demografie: de babyboomers die straks massaal met pensioen gaan en de stijgende levensverwachting.

En wat blijkt? Mannen worden ouder, omdat ze minder zijn gaan roken. Vrouwen daarentegen roken juist meer. En dat heeft een voordeel. Want het zijn nu vooral alleenstaande vrouwen die de verpleeg- en verzorgingshuizen bevolken. Als de mannen langer leven, blijven echtparen langer bij elkaar en kunnen ze langer thuis blijven wonen, redeneert Polder. ‘Wat de één niet meer kan, kan de ander wel. Met goede mantel- en thuiszorg kom je dan een heel eind. Dat verandert de zorg compleet.’

Het Centraal Planbureau zat er dus naast?

‘De kosten gaan hoe dan ook fors omhoog, dus ingrepen blijven nodig. Het Centraal Planbureau schetst bovendien een breder verhaal. Het rekent de pensioenen mee. Maar kijken we puur naar het effect van vergrijzing op de ziektekosten, dan hebben we dat te hoog ingeschat. Ziektekosten concentreren zich in de laatste levensfase. Een hogere levensverwachting betekent niet zo zeer hogere kosten, maar uitstel van de kosten. Tot 2020 stijgt het beroep op ziekenhuiszorg daardoor niet met 1,2 procent per jaar, zoals eerder geschat, maar met 1 procent. De uitgaven aan thuiszorg, verpleeg- en verzorgingshuizen stijgen jaarlijks met 1 in plaats van 2 procent.’

Is de zeventiger van straks even fit als de zestiger van nu?

‘Nee, dat niet. De levensverwachting stijgt met ongezonde jaren. We leven gemiddeld zestig jaar in gezondheid, en dat blijft zo. Maar de kosten voor die extra jaren zijn niet hoog. Het gaat dan om gehoorapparaten of een looprek. De echte ziektelast, waarbij de kosten kunnen oplopen tot veertig- of vijftigduizend euro per jaar, zit samengeperst in de laatste levensfase. En die schuift slechts op.’

Is er te paniekerig gereageerd?

‘Geenszins. Let wel: wij zeggen niet dat de totale groei van de ziektekosten lager uitkomt dan eerder voorspeld. De vergrijzing is niet de enige aanjager. Ook prijsontwikkelingen en nieuwe behandelmethoden maken de zorg duurder. Vroeger lag je in het ziekenhuis met zes op een kamer, nu heb je soms een kamer alleen. Met nieuwe technieken kunnen we meer mensen beter maken, maar het is allemaal wel duurder.’

Toch vlakt de kostenstijging af.

‘Klopt. Tussen 1999 en 2003 werd de zorg jaarlijks 9,7 procent duurder; tussen 2003 en 2005 was de groei 3,9 procent per jaar. Dat verschil is kabinetsbeleid. Minister Hoogervorst (VVD, red.) heeft met zijn hervormingen een rem op de uitgaven gezet. Dat heeft gewoon gewerkt.’

Wat moet er volgens u nog gebeuren om de kosten in de hand te houden?

‘De pensioengerechtigde leeftijd moet omhoog. Toen de AOW werd ingevoerd, was 65 jaar de levensverwachting. De pensioenleeftijd hoeft van mij niet naar 82 jaar, maar een paar jaar erbij zou veel problemen oplossen.

‘Daarnaast moeten we inzetten op mantelzorg en nieuwe technologieën. Philips bijvoorbeeld experimenteert met een woonomgeving vol met sensoren. Heel onopvallend, in schilderijen of kasten. Dat je je vinger in de muur steekt om je bloedsuikerspiegel te meten, zoiets. Dan hoeft er geen verpleegster meer langs te komen. Dat kan enorme arbeidsbesparingen opleveren.’