Ook wie geen direct gevaar is, kan direct worden opgenomen

Marianne was een hoogopgeleide vrouw met een vaste baan, een leuk huis en veel vrienden. Maar rond haar 35ste zagen familie en vrienden hoe ze zich langzaam maar zeker afzonderde....

‘Toen ze haar huis dreigde te verliezen, zei ze dat ze een tentje in het park zou opzetten’, vertelt Gertrude de Waard, de psychiater die Marianne later op de gesloten afdeling van de Amsterdamse Valeriuskliniek behandelde. ‘Omdat het winter was en het vroor, was dat het moment dat we haar gedwongen konden laten opnemen. Ze was een gevaar voor zichzelf.’

Maar drie weken later moest De Waard de psychotische vrouw laten gaan – zonder dat ze voldoende was behandeld. ‘Ze was op de afdeling geen gevaar en formeel vormde ze ook geen gevaar meer voor zichzelf.’ Na haar vertrek heeft de kliniek Marianne uit het oog verloren. Familie, vrienden en politie hebben niets meer van haar vernomen.

De psychiater noemt deze geschiedenis als voorbeeld van het falen van de oude wetgeving. Was Marianne niet een jaar geleden, maar vandaag bij de kliniek binnengekomen, dan had het allemaal anders kunnen lopen. Een wijziging in de wet Bijzondere Opnames in Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ) maakt het sinds 1 juni mogelijk om psychotische patiënten gedwongen op te nemen (inclusief medicatie), ook als er geen direct gevaar is.

De wetswijziging is volgens vele betrokkenen een stap vooruit omdat zij anders machteloos moeten toezien hoe psychotische patiënten zoals Marianne afglijden.

‘De behandelend psychiater kan nu sneller medicijnen geven als de patiënt eenmaal is opgenomen’, zegt geneesheer-directeur van de Valeriuskliniek, Cecile Gijsbers van Wijk.

Voor de gang naar de rechter is het niet meer verplicht dat de patiënt in zijn stabiele periode instemt met een behandelplan voor als het minder gaat. ‘Voor sommige patiënten ligt dat moeilijk’, aldus Van Wijk. ‘Ze zien wel in dat ze baat hebben bij de medicijnen, maar ze willen niet een stuk papier ondertekenen waarin staat dat ze schizofrenie hebben.’

Van Wijk is positief over de wetswijziging. ‘Sneller behandelen is effectiever behandelen’, zegt zij. ‘Je kunt de opnametijd aanzienlijk bekorten, waardoor patiënten sneller terug kunnen naar huis, naar hun familie en naar hun dagbesteding.’ De vereniging van mensen met psychoses of schizofrenie, Anoiksis, is om dezelfde redenen positief.

Het aantal dwangopnamen van mensen zoals Marianne is gestegen van ruim 13.000 in 2002 tot 17.000 in 2006. 2.500 patiënten werden gedwongen behandeld. Door de nieuwe wet zal dat aantal toenemen. Een andere wet die het ministerie van Volksgezondheid voorbereidt, moet dwangmedicatie ook buiten de kliniek mogelijk maken.

Niet iedereen is positief over de wetswijzigingen. ‘Je loopt het risico dat iemand al wordt platgespoten als die een beetje lastig is’, zegt Eva Huineman Lindt van de Vereniging van Advocaten van Psychiatrische Patiënten in Den Haag. De benadering van patiënten verschilt volgens haar niet alleen per instelling, maar vaak ook per afdeling, afhankelijk van wie de leiding heeft. ‘En veel klinieken werken met flink wat repressie.’

Behalve willekeur vreest de advocate ook een terugkeer naar het ‘bestwilprincipe’ van de oude Krankzinnigenwet. ‘Je bent geen gevaar op de afdeling, ook niet voor jezelf, maar daarbuiten zal het misgaan, zo heet het dan. De patiënt moet voor zijn eigen bestwil dwangmedicatie ondergaan. Dat is zwaar traumatiserend. Veel van onze cliënten zijn daar pertinent tegen.’