‘Je kunt de teleurstelling hier voelen’

De eerste spullen zijn al ingepakt in dozen. Tien jaar hebben Jaap van Kampen (67) en zijn vrouw Inge gewoond in hun ruime hoekwoning in Kanaleneiland, volgende maand verhuizen ze naar een andere Utrechtse wijk....

Ze waren tien jaar geleden een beetje op hun woonplaats Oudewater uitgekeken. Toen de kinderen het huis uit gingen, dachten ze: wat let ons om weer terug te gaan naar onze studentenstad? Zij, psycholoog en pedagoog, wilde graag een praktijkruimte aan huis.

Hun keus viel op de voormalige huisartsenwoning aan de Peltlaan. Van Kampen, socioloog van huis uit, kiest zijn woorden zorgvuldig. ‘Tuurlijk kenden we het imago van Kanaleneiland als probleemwijk, maar van wat dat betekent hadden we onvoldoende notie.’ Van Kampen werd lid van de Vereniging van Huiseigenaren Kanaleneiland. Vanaf eind 2000 is hij voorzitter, en een kritisch deelnemer aan het debat over de wijk.

Als hij vanuit zijn werkkamer uitkijkt over de binnentuinen, zegt hij ‘de teleurstelling van veel bewoners bijna te kunnen voelen’. ‘Migranten die hier optimistisch zijn gekomen, en er achter komen dat ze in Nederland niet kunnen bereiken waarvan ze droomden. En nu niet meer terugkunnen, omdat de kinderen niet willen.’

Al tijdens de verhuizing kregen ze te maken met een insluiper. Een vriendin, die hielp met sjouwen, was haar bankpas kwijt. ‘Daarna deden we het huis goed op slot, wat we in Oudewater niet gewend waren.’ Het eerste wat Van Kampen ’s ochtends doet, is kijken of de ruiten van zijn auto niet zijn ingetikt. Zijn vrouw loopt bij thuiskomst eerst een rondje rond het huis om te kijken of alle ruiten nog heel zijn.

Het is niet tegen hen persoonlijk gericht, het is puur vandalisme uit verveling, zegt Van Kampen. Maar in 2007 ging er zes keer een raam in, vervolgens sneuvelde de voorruit. Gedeclareerde schade bij elkaar: 4.000 euro. De verzekeraar Fortis betaalde, maar kort daarna ontving Van Kampen een brief met de strekking: bij de volgende schadeclaim moeten we uw verzekering eventueel stilleggen. ‘Dat was schrikken.’

Vervolgens werden er wederom twee ramen vernield. Van Kampen meldde dit maar niet meer bij de verzekeraar en betaalde uit eigen zak. Daarbij werd in korte tijd twee keer ingebroken. In 2006 werden de tv en de computer meegenomen. In 2007 haalden dieven de gouden familiesieraden uit de slaapkamer. Daarop besloten de twee te verhuizen.

Van Kampen is blij dat het huis vlot verkocht is. ‘Wij kunnen weg, maar de weduwe die om de hoek woont niet. Die is doodsbang sinds er een steen door haar ruit rakelings langs haar hoofd scheerde.’

Van Kampen vertelde zijn verhaal aan minister Vogelaar, die in juni op bezoek was in de wijk. ‘Ik zei: verzekeraars zouden moeten investeren in deze wijken. Als verzekeraars bewoners gaan dreigen de verzekering stil te leggen, wordt het winderig guur. Als de verzekeraar de schade niet wil vergoeden, bij wie kunnen de mensen dan terecht? Misschien moet de overheid helpen. Als je wilt dat er meer hoog opgeleide autochtonen in de wijk komen wonen, steun dan ook de bewoners die er al zijn.’

Ze vertellen hun verhaal uiterst genuanceerd, bang als ze zijn dat het een lange waslijst van klachten wordt. Ze hebben het ook leuk gehad in Kanaleneiland, willen ze benadrukken. Veel bewoners leefden mee toen de voorruit was ingegooid. Ze vertellen enthousiast over de etentjes van de Werkgroep Samenleven waarbij vele nationaliteiten aanschoven.

Inge heeft leuke contacten dankzij een groep Turkse vrouwen. Ze praten over het geloof en bekijken elkaars huwelijksfoto’s. Dat ga ik missen, zegt ze. ‘Maar die sterke vrouwen verhuizen een voor een naar Leidsche Rijn, omdat ze hun kinderen niet in Kanaleneiland willen laten opgroeien.’

In Kanaleneiland botert het bovendien niet altijd tussen Marokkanen en Turken, valt hun op. Van Kampen ziet hoe met name Marokkanen zich de laatste jaren ‘alleen maar verder terug trekken en zo steeds verder af komen te staan van de Nederlandse cultuur’. ‘Dat zijn de neveneffecten van een concentratie van één bevolkingsgroep in een wijk, een probleem waarop het antwoord nog niet is gevonden.’

Inge: ‘De onrust in de wijk is te groot. Twee keer stond er een brandende auto voor onze deur. Je hebt het gevoel dat er elk moment een ruit kan ingaan, vooral op zondagmiddag als de jongens zich vervelen. Je durft geen mooie spullen meer in je huis te zetten. We vroegen ons al eerder af: hoe lang is onze adem? Maar onze adem is op, Zo willen we niet verder leven. Er is een tijd geweest dat ik niet meer op vakantie wilde gaan vanwege de inbraken.’

De gemeente is, volgens Van Kampen, niet in staat geweest maatregelen te nemen om het tij te keren. In 2000 pleitte de stichting Houd Kanaleneiland Leefbaar voor een betere spreiding van allochtonen over de stad. Veel organisaties uit de wijk, allochtone en autochtone, ondertekenden het. ‘Deze wens was toen voor het eerst zo geformuleerd in Nederland. Zij veroorzaakte een nationale schok. Er werd de ondertekenaars racisme verweten, terwijl veel Marokkanen en Turken de oproep steunden. Het was een noodkreet. In deze wijk krijgen de kinderen niet de maximale kansen.’

En net nu Van Kampen weggaat, wordt er flink geïnvesteerd in de wijk, in sloop en nieuwbouw, en in de Vogelaarplannen. Van Kampen: ‘Nu er veel geld stroomt naar Kanaleneiland, moet je goed nadenken hoe je de maximale zekerheid bereikt dat de inbreng leidt tot de gewenste resultaten. Tot nog toe houd ik mijn twijfels. De wijk wordt al twintig jaar overspoeld met plannen die niet fundamenteel hebben bijgedragen aan de oplossing van het probleem. Voordeel is nu dat er meer samenhang is in de plannen.’

Neem het Cruyff Court, een trapveldje dat recentelijk schuin voor hun huis feestelijk in gebruik is genomen en dat een positief effect zou moeten hebben op de omgeving. Blijken de lampen er ’s nachts te blijven branden. ‘Dus blijven die jongens er tot 4 uur voetballen en schreeuwen, om vervolgens weg te scheuren in hun auto’s. En niemand die wat van durft te zeggen.’

Met het vertrek van Van Kampen ligt de vereniging van huiseigenaren op haar gat. Vier van de vijf bestuursleden zijn opgestapt. Van Kampen heeft nog geprobeerd de vereniging om te vormen tot een algemeen bewonersplatform: de huurders ervaren immers dezelfde problemen als zij. Van Kampen: Ik zal blijven volgen hoe het verder gaat met Kanaleneiland.’