De burger weet het zeker: de kloof bestaat

De kloof bestaat en politici zitten vooral hun eigenbelang na te jagen. Vraag het maar op straat. Twee op de drie Nederlanders menen dat een ravijn het land doorklieft, met aan de ene kant Haagse politici en aan de overzijde ‘gewone mensen’, zo constateert het Centraal Bureau voor de Statistiek...

En liefst 93 procent van alle ondervraagden gelooft blijkens hetzelfde onderzoek dat politici willens en wetens loze beloften doen – een sentiment dat leeft dwars door alle voorkeuren heen.

PVV-aanhangers zijn het negatiefst: 82 procent van hen voelt zich onbegrepen op het Binnenhof. Dat is meer dan de niet-stemmers (driekwart ziet een kloof). En zelfs van de traditioneel gezagsgetrouwe ChristenUnie-kiezers denkt 60 procent dat Den Haag en het land elkaar niet verstaan.

De cijfers stammen uit 2006, de analyses zijn nu net klaar en er zijn volgens het CBS heel goed trends uit te destilleren. Want het Kiezersonderzoek – waarvoor 2.521 mensen zijn geïnterviewd – wordt al sinds 1971 gedaan.

Zo’n trend: het cynisme groeit. De band tussen kiezer en partij is minder innig geworden, met de toenemende politieke polarisatie en het groeiende geloof dat het allemaal zakkenvullers zijn ‘daarzo in Den Haag’.

Neem een stelling die het CBS de respondenten voorlegde: ‘Tegen beter weten in beloven politici meer dan ze kunnen waarmaken’. Ja! zegt 93 procent.

Of deze: ‘Kamerlid word je eerder door je politieke vrienden dan door je bekwaamheden’. Klopt, denkt 48 procent. ‘De ingezette lijn naar een toenemende achterdocht jegens de integriteit van politici sinds de jaren zeventig, kan doorgetrokken worden’, concluderen de onderzoekers.

Het zijn gegevens waarvan ze in Den Haag inmiddels moedeloos gaan zuchten. In reactie zeggen ze dingen als: we doen heus ons stinkende best, we zouden elders echt meer kunnen verdienen, de bevolking lijkt wel depressief.

‘Enige mate van eigen verantwoordelijkheid nemen is er niet bij’, poneerde oud-PvdA-fractievoorzitter Jacques Tichelaar onlangs in de Volkskrant. Massaal gaat Nederland op vakantie. Op vrijdagavond zitten de restaurants bomvol. Maar als de klad komt in ‘dat luxepatroon’, heeft Den Haag het gedaan, verzuchtte Tichelaar.

Wat nu? Een van de Haagse antwoorden heet ‘beter lezen van de burger’. In een poging diens gemoed te peilen – en daarop in te spelen – laten de directeuren voorlichting van de diverse ministeries sinds dit jaar het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) continu de stemming van de natie meten. Diederik Samsom, PvdA-Kamerlid, stak de in juni verschenen rapportage daarvan in zijn koffer, om in de vakantie eens grondig door te nemen, zo verklapte hij onlangs.

Er staat in dat het eerder door het SCP gemeten ‘met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht’-sentiment en het ‘ik ben oké, de rest moet veranderen’-gevoel, nog breed leeft. Nederland was ooit een high trust country (à la Denemarken) en is verworden tot een low trust country – een soort België.

Het SCP hoort loos geklaag. Over voedselbanken bijvoorbeeld – ‘zonder dat men zich realiseert dat deze voor nog niet één op de duizend Nederlanders nodig zijn’.

SCP-directeur Paul Schnabel toont zich verbaasd dat zo weinig mensen zien dat het hier zo goed gaat. ‘Vreemd’, vindt hij. Hierin klinkt de echo door van premier Balkenende die burgerlijk geklaag eerder weet aan een ‘negatief zelfbeeld’ van de klagers.

Onvrede leidt ook tot initiatief, signaleert zowel het CBS als het SCP. Met het afkalvende vertrouwen in de traditionele bestuurlijke structuren, gaan burgers zich roeren. Ze doen mee aan discussies, ze demonstreren, ondertekenen petities en benaderen politici. Een op de drie kiezers heeft de laatste vijf jaar geprobeerd zo invloed uit te oefenen, turfde het CBS. Vandaar de tegenstrijdig ogende, montere stelling van het CBS: ‘Politieke betrokkenheid groter.’