Achterhoek dubt over snelweg of groen

Bestuurders zijn er al uit: de N18 moet verlegd. Maar de Achterhoekse bewoners willen geen ‘doorsneden’ landschap...

De Achterhoek is de enige streek van Nederland zonder snelweg. De A18 steekt er wel vluchtig zijn kop in, maar houdt bij Varsseveld even plotseling op als dat hij begonnen is. Dan begint het landelijke leven.

Voor de één is dat een zegen, voor de ander grote armoede. De stilte, het oorspronkelijke, niet-versnipperde landschap zijn de natuurlijke ‘bodemschatten’ van het gebied, volgens veel inwoners. Bestuurders en ondernemers menen echter dat de onbereikbaarheid en de geïsoleerde ligging maken dat de streek achterop komt. De bevolking krimpt en daar moet een dam tegen worden opgeworpen.

Deze visies op de Achterhoek staan al jaren tegenover elkaar, en vernauwen zich tot een heftig debat over de N18, de Twenteroute. Moet de bestaande rijksweg opgeknapt of verlegd? Het besluit daarover is aanstaande. Het bestuur van de Achterhoek en Zuidoost-Twente is er al uit. In een van de folders, die deze maand huis-aan-huis werd verspreid, prijzen de wethouders van Berkelland, Oost-Gelre, Oude IJsselstreek, Haaksbergen en de gedeputeerden van Overijssel en Gelderland een nieuwe weg aan. De bevolking mag tot half oktober haar zegje doen. Of een afwijkend standpunt met de tentoongespreide eensgezindheid onder bestuurders nog wel een eerlijke kans maakt, is de grote vraag.

Over één ding is iedereen het eens: aan de N18, een van de gevaarlijkste wegen van Nederland, moet iets veranderen. Het is de zwaarst bereden weg in de Achterhoek en Zuidoost-Twente. Verkeerslichten en landbouwverkeer halen de vaart eruit. Hij gaat dwars door Eibergen en Usselo en is moeilijk over te steken. De weg eist jaarlijks vele slachtoffers.

Maar moet de N18, als mogelijke opmaat voor een A18, een nieuw tracé krijgen met vier rijbanen en ongelijkvloerse kruisingen, zodat je met 100 kilometer per uur van Varsseveld naar Enschede rijdt? Op die manier zou een alternatief ontstaan voor de A50/A1-route. Of moet de bestaande weg fors aangepakt door de twintig verkeerslichten te vervangen voor robuuste rotondes en aanleg van tunnels, bruggen en parallelwegen voor tractoren? Die variant zou het landschap niet doorsnijden.

Peter van Heek strijdt al 24 jaar in de stichting Twenteroute-Plus tegen een nieuw tracé. Dat is een planologisch achterhaald idee, zegt hij. ‘Bundeling is moderne planologie. Maak van de A1 een achtbaansweg, dan hoeft er geen snelweg door de Achterhoek.’

Alle argumenten van de voorstanders veegt hij vakkundig van tafel. De Achterhoek is bepaald niet onbereikbaar. ‘Kijk maar naar dit kaartje. De streek is omringd door vier snelwegen, de A50, de A1, de A12 en de E31.’ En de bevolking gaat krimpen: dat is een gegeven waarmee bestuurders rekening moeten houden, melden onderzoeken.

‘In de jaren zestig had een snelweg wellicht iets uitgemaakt; bedrijven hadden zich hier eerder gevestigd’, denkt Van Heek. ‘Maar tijden veranderen. De groei zit niet meer in industrie of bouw, maar in recreatie en zorg. Daarvoor heb je dit landschap met zijn fraaie historische elementen nodig.’

Anton Stortelder van Kernengroep N-18, in het dagelijks leven onderzoeker bij Alterra (kennisinstituut voor de groene leefomgeving) introduceert de nieuwste wetenschappelijke ideeën. ‘Van een productielandschap gaan we naar een consumptielandschap. Er wordt hier gewandeld, gefietst en gerecreëerd. Ons landschap is ons kapitaal. Dat idee moet nog doordringen bij het bestuur.’

Beide heren, die 26 groepen van tegenstanders van een nieuwe weg vertegenwoordigen, zijn geen nimby’s; de N18 komt niet door hun achtertuin. Zij koesteren simpelweg een diepe liefde voor hun streek en waarschuwen voor onherstelbare ‘snijschade’ in de leefomgeving van bewoners.

Want niet alleen het landschap, de met vrijwilligers aangelegde kerkenpaden, maar ook tientallen buurtschappen met kleurrijke namen als Voor-Beltrum en Hupsel worden door de nieuwe weg doorkliefd. De bewoners kunnen elkaar straks niet meer bereiken, terwijl het ‘noaberschap’ er nu zo springlevend is. Stortelder: ‘Ook al ontbreekt een kroeg of kerk in Eefsele, eens per jaar is er wel een kermis. En boeren delen er bijvoorbeeld hun tractor of grasschudder.’

In het voorjaar nemen ministers Cramer (Ruimtelijke Ordening) en Eurlings (Verkeer) hun definitieve besluit.