Overheid ziet voordelen van centrale aanpak bedrijven

In het bedrijfsleven doet iedereen het allang: als taken sterk op elkaar lijken, probeer je die op één plek samen te voegen....

Bedrijven hebben er een heel goede reden voor. Wie standaardwerk centraal laat doen – tegenwoordig het liefst in India of nog verder weg – kan geld besparen. Heel veel geld. Strikwerda schat dat het een groot bedrijf zomaar 1 tot 2 procent van de omzet kan schelen, als het zijn processen handiger organiseert.

Geen beursgenoteerde onderneming kan zulke besparingen nalaten. Want anders is hij een eenvoudige prooi voor activistische aandeelhouders. De door sommigen beweende verkoop van ABN Amro was in essentie een gevolg van het feit dat het bestuur in de ogen van aandeelhouders te weinig deed om de kosten te drukken.

Inmiddels dringt ook bij de overheid het idee door het veel voordelen biedt taken te bundelen. Het is de nieuwe droom van topambtenaren die moeten bezuinigen. Zo voert het Centraal Justitieel Incassobureau, de gehate maar uiterst succesvolle boetemachine voor hardrijders en bumperklevers in Leeuwarden, tegenwoordig ook incasso’s uit voor andere overheidsorganen. Gemeentes hebben een gezamenlijke inkoopcentrale, het ministerie van Binnenlandse Zaken onderhandelt over alle ambtenaren cao’s.

De samenvoeging van de subsidieafdelingen van vijf departementen in één subsidiefabriek die nu op ambtelijke tekentafels ligt past dan ook in een trend, zegt Strikwerda. ‘Je ziet dat ministeries zich stukje bij beetje op hun kerntaken gaan richten.’

De ervaringen zijn niet enkel positief. Tot een paar jaar geleden was de Belastingdienst het lichtend voorbeeld van een efficiënt georganiseerde overheidsdienst, met veel verstand van massale processen. Het leek dan ook logisch om de nieuwe zorgtoeslag, die miljoenen Nederlanders sinds 2006 krijgen, door de Belastingdienst te laten uitkeren. En als de fiscus toch bezig was, konden de huur- en de kinderopvangtoeslag er wel bij.

Het werd een drama. Waar de gemiddelde belastingbetaler wel even kon wachten op zijn belastingteruggave, bleek de bijstandsmoeder geen dag te lang op haar huurtoeslag te kunnen wachten. De Belastingdienst had een totaal verkeerd beeld van zijn nieuwe cliëntèle. Elke fout van de nieuwe Dienst Toeslagen leidde tot groot maatschappelijk leed – en de fouten waren talrijk.

Een ander project – P-Direkt – zou tot een ‘rijksbrede organisatie voor personeelsregistratie en salarisadministratie’ leiden. Het project liep aanvankelijk spaak en kostte de schatkist 21 miljoen euro.

Dat neemt niet weg dat de trend onomkeerbaar is, denkt Strikwerda – die overigens tijdig voor de gevaren van P-Direkt waarschuwde. Maar het zal langzamer gaan dan in het bedrijfsleven, en niet alleen omdat de Tweede Kamer minder druk op het kabinet zet dan aandeelhouders op grote bedrijven. ‘Bij banken ging het pas echt goed lopen toen de bestuurders die over de bedrijfsvoering gaan in de raad van bestuur terechtkwamen. Het wordt tijd voor een minister van bedrijfsvoering.’