De zaak leeft, maar Natalee is dood

Vijf vragen over de rechtsgeldigheid van de onthullingen van Peter R. de Vries.

Mag het OM gebruik maken van beelden die zijn gemaakt met een verborgen camera?
Ja, mits ze zijn gemaakt door een burger, en de politie of het OM niet betrokken waren bij de opnames.

Als een burger op eigen initiatief handelt, maakt het niet uit of hij eventuele regels heeft overtreden, zegt hoogleraar strafrecht Ybo Buruma. ‘Een voorbeeld maakt duidelijk waarom dat zo is geregeld in de wet. Als een inbreker in een huis een lijk vindt, is het juridisch geen probleem dat hij de politie waarschuwt. Het gaat erom dat justitie niet op oneigenlijke wijze aan het bewijsmateriaal is gekomen.’

Voor justitie kan het verleidelijk zijn burgers met een verborgen camera op pad te sturen, maar dat mag niet zomaar. In dat geval gelden de regels waaraan het OM zich moet houden bij speciale operaties: er is toestemming nodig van een officier van justitie en een rechter-commissaris en er moet sprake zijn van een redelijk vermoeden van schuld.

‘Als het OM wist wat De Vries deed, bestaat de kans dat het materiaal niet bruikbaar is’, aldus advocaat Frank van Ardenne. ‘Wat de zaak ook spannend maakt, is dat hij afwijkt van de jurisprudentie. Deze actie is op het eerste gezicht zo langdurig en intensief geweest dat het lijkt op opsporingsonderzoek. De vraag is of dat wel mag.’

Mag iemand zijn gesprekspartner afluisteren of filmen met verborgen apparatuur en de opnames uitzenden op radio of televisie?
Een deelnemer aan een gesprek mag in het geheim opnames maken. Dat is niet strafbaar. Maar als de ander ontdekt dat hij stelselmatig wordt achtervolgd of afgeluisterd, kan hij bij de rechter een verbod en zelfs een schadevergoeding eisen, zegt media-advocaat Germ Kemper.

De vraag of je geheime opnames mag uitzenden is niet eenvoudig te beantwoorden. Het maakt verschil of iemand is gefilmd in eigen huis of in het publieke domein. Bij uitzending moet een eventuele schending van iemands reputatie worden afgewogen tegen het maatschappelijke belang van een onthulling, stelt Kemper. De filmer moet aannemelijk maken dat zijn feiten kloppen en dat hij gericht naar iets heeft gezocht. De vrijheid van meningsuiting weegt zwaar.

Het OM heeft de zaak tegen de verdachten onlangs geseponeerd. Kunnen zij nog wel worden vervolgd voor de zaak-Holloway?
Dat kan. Een afgesloten zaak mag worden heropend op grond van nieuwe aanwijzingen, zoals een bekentenis. Justitie mag mensen niet twee keer strafrechtelijk vervolgen voor hetzelfde misdrijf. Maar in deze zaak hebben de verdachten niet voor de rechter gestaan, dus als justitie het nodig vindt, kan dat alsnog gebeuren.

Kunnen verdachten worden veroordeeld op grond van een bekentenis tegenover burgers?
Het komt vaker voor dat criminelen zichzelf verraden in gesprekken met gevangenen, vrienden of kennissen. Daarna moet worden onderzocht of hun verhaal klopt. Dat kan een reden zijn om te wachten met een arrestatie.

Bekeken moet worden in welke omstandigheden zo’n bekentenis tot stand komt. ‘Als het na marteling is gebeurd, wordt alles anders’, aldus advocaat Cees Korvinus. Er moet worden aangetoond dat de verdachte daderkennis heeft: informatie die alleen bekend kan zijn bij de pleger van het misdrijf. Belangrijk is dat ander bewijsmateriaal de verdenking ondersteunt. Een verdachte kan zeggen dat hij voor de grap bekende of dat hij dronken was. De rechter beoordeelt of dat geloofwaardig is.

Kan iemand worden veroordeeld voor doodslag of moord als er geen lijk is?
Ja, maar als er geen slachtoffer is gevonden, heeft het OM veel ander bewijsmateriaal nodig. Dat was het geval in de zaak tegen Paul van O., die in 2001 is veroordeeld voor de moord op zijn vrouw, van wie het lichaam toen nog niet was gevonden. In zijn huurauto zaten haar bloedsporen en hij had zich zeer verdacht gedragen.

De vraag is vooralsnog of Joran van der Sloot kan worden beschuldigd van het doden van Natalee Holloway. Als sprake is van een ongeluk en hij haar lichaam heeft laten verdwijnen, dan kan hem alleen dat ten laste worden gelegd. In dat geval krijgt hij maximaal een jaar gevangenisstraf.