Partijleider Bos is op zoek naar een verhaal

Van binnen en buiten de Partij van de Arbeid klinkt kritiek op het leiderschap van partijleider en minister van Financiën Bos....

Wat wordt Wouter Bos kwalijk genomen?
Bos zou als minister onvoldoende het PvdA-verhaal laten doorklinken. Zijn teksten staan soms haaks op zijn eerdere uitspraken als oppositieleider en lijsttrekker – zoals bleek in de debatten over Irak en de topsalarissen. Verder klinkt veelvuldig het verwijt dat Bos niet kan delegeren en te veel energie verbruikt aan details. Hij geldt voor velen als een man die moeilijk te peilen is. De hamvraag – wat drijft hem? – is bepalend voor zijn imago: dat van een slimme carrièrepoliticus zonder overtuigend verhaal. Overigens hebben veel van Bos’ critici boter op hun hoofd. De PvdA is sinds het echec van 2002 nadrukkelijk gebouwd rond Bos, de ‘verlosser’ die de PvdA in 2003 met een verkiezingswinst van negentien zetels uit een diep dal sleurde.

Had Bos niet beter fractieleider kunnen blijven?
Het is te vroeg om die vraag te beantwoorden. Weet Bos het profiel op te bouwen van een machtige vicepremier, zal de keuze voor het ministerschap vermoedelijk in zijn voordeel uitpakken. Op Financiën kan Bos met de juiste mix van powerplay en diplomatie aan alle knoppen draaien. Echter, als de PvdA-leider vier jaar lang blijft verkondigen dat hij met handen en voeten gebonden is aan de afspraken met het CDA, gaat zijn partij – met de hete adem van de SP in de nek – roerige tijden tegemoet. Dan wordt Bos op zijn hoogst een goed vakminister. De ambitie van een partijleider reikt doorgaans verder. Gaat Bos die ambitie inkleuren, zal dat tot botsingen leiden met premier Balkenende en andere CDA-bewindslieden, met alle risico’s van dien voor het kabinet. Maar ook dat is politiek.

Wim Kok kon op Financiën ook uitgroeien tot staatsman, waarna hij zich kon opmaken voor het premierschap?
Ja, en Bos beseft dat hij op dezelfde sleutelpositie zichzelf opnieuw kan uitvinden. Ook Kok ging struikelend door een mijnenveld. Na een voorgenomen ingreep in de WAO, in de zomer van 1991, verloren talrijke PvdA-kiezers het vertrouwen in ‘onze Wim’. Ook toen waren er dissidenten in de partij die hun lidmaatschap demonstratief opzegden. Partijvoorzitter Marjanne Sint ging in de crisis kopje onder. Kok zag zich genoodzaakt het partijcongres om een vertrouwensvotum te vragen. Want, zei hij: ‘Ik wil niet blijven bungelen.’ Aan de wording van Koks eerste kabinet ging een dramatisch verlies van twaalf zetels vooraf. Hij werd toch premier, omdat het CDA met twintig zetels verlies nog beroerder uit de bus kwam.

Heeft Bos als partijleider de regie in handen?
Daar lijkt het niet op. Bos oogt onzeker. Zijn zoektocht werd scherp zichtbaar in de VPRO-documentaire De Wouter Tapes. Het debat over de topsalarissen duidt op gebrek aan afstemming met de PvdA-fractie. Intussen is het wachten op Ruud Vreeman – burgemeester van Tilburg en oud-partijvoorzitter – die eind mei, begin juni zijn evaluatie van de verkiezingscampagne 2006 presenteert. Partijvoorzitter Michiel van Hulten, de campagneleider van vorig jaar, moet vrezen voor zijn positie.

Is er een alternatief voor Bos?
Er staat niemand klaar. Aansprekende PvdA-ministers als Ronald Plasterk en Ella Vogelaar moeten zich nog bewijzen in de landelijke politiek. Fractieleider Jacques Tichelaar wordt genoemd, maar het is twijfelachtig of deze loyale luitenant van Bos daar zelf gelukkig mee is. Als de coalitie standhoudt, zijn de Tweede Kamerverkiezingen pas in mei 2011. Bos, die door zijn partijgenoten met grote meerderheid van stemmen werd gekozen tot partijleider, heeft dus nog ruim de tijd om zijn lijsttrekkerschap veilig te stellen.