SP spekt kas met fiscale voordeeltjes

De SP krijgt een aanzienlijk fiscaal voordeel op de salarisafdrachten van de eigen politici. Niet alleen dragen SP’ers een groot deel van hun inkomen af aan de partij, maar ze trekken dit bedrag vervolgens ook nog af als gift van de belastingen....

Dit leverde de partij afgelopen jaar ruw geschat ruim 300.000 euro op. In 2007 loopt het voordeel vanwege de twee grote verkiezingsoverwinningen (Eerste en Tweede Kamer) op tot 400.000 euro.

De partij sluit met deze fiscale constructie aan bij die van kerkgenootschappen. Fiscaal deskundigen verwijzen naar geestelijken die hun inkomen afstaan aan de kloosterorde. Uit fiscale jurisprudentie blijkt dat zo’n afdracht als aftrekbare gift kan worden beschouwd. Ook SP-penningmeester Marga van Broekhoven maakt deze vergelijking. ‘Schenkingen zijn aftrekbaar. Dat geldt voor ons en ook voor kerken.’ Het verkregen belastingvoordeel door de aftrekpost (maximaal 10 procent van het inkomen) beschouwt ze als een extra schenking. ‘Zo werkt het bij andere goede doelen ook.’ De penningmeester wil niet aangeven hoeveel dit de partij oplevert.

Een politieke partij staat voor de wet gelijk aan een algemeen nut dienende instelling (goed doel) en daarmee zijn giften aftrekbaar. Maar een aantal deskundigen in staats- en belastingrecht vindt dat de SP-afdracht geen gift is en dus niet zou mogen worden afgetrokken van de belasting. ‘Het is geen vrijwillige bijdrage’, zegt Peter Kavelaars, hoogleraar fiscale economie aan de Erasmus Universiteit. ‘Bij de SP ben je verplicht een deel van je salaris af te staan.’

De SP-politici moeten vooraf een verklaring (akte van cessie) ondertekenen, waarmee ze akkoord gaat met de afdrachtregeling van de partij. ‘Als je weigert te tekenen, betekent dat je politieke dood. Dan ben je weg’, zegt de Groningse hoogleraar staatsrecht Douwe Elzinga. Ook zijn collega Roel Schutgens aan de Radbout Universiteit spreekt het vrijwillige karakter van de afdracht tegen. ‘Ze worden toch onder druk gezet om te tekenen.’ SP-penningmeester Van Broekhoven bestrijdt dit. ‘Natuurlijk is de schenking vrijwillig.’ Wel bevestigt ze dat als politici zich niet aan de regeling houden, ze de partij moeten verlaten.

In de evaluatiebesluiten van het partijcongres van afgelopen juni staat dat 97 procent van de SP-vertegenwoordigers de afdrachtregeling ‘respecteert’, maar dat het niet voldoen eraan, gepaard gaat met uittreding. Het meest bekende voorbeeld is het voormalige Tweede Kamerlid Ali Lazrak. Hij weigerde mee te werken aan de afdrachtregeling en werd begin 2004 door het bestuur geroyeerd.

De afdrachten vormen een grote inkomstenbron voor de SP. Het leverde de partij vorig jaar 3 miljoen euro op, 40 procent van de totale inkomsten, zo blijkt uit de jaarrekening. De meeste SP-politici laten hun salaris rechtstreeks overmaken aan de partij. De penningmeester maakt een door de partij vastgesteld ‘normbedrag’ over aan de politici. Voor Kamerleden, wethouders en Statenleden is dit ongeveer de helft van hun inkomen, voor raadsleden een kwart.

De afdrachtregeling zorgt volgens de SP voor ‘interne solidariteit’. De partij wil voorkomen dat ‘gelukszoekers en opportunisten’ een plek op de kieslijst krijgen, zo staat er in een intern handboek voor raadsleden. ‘De SP moet de hand in eigen boezem steken’, aldus staatsrechtgeleerde Elzinga. ‘De partij gaat tekeer tegen overheidssubsidies voor politieke partijen, ze hebben het over politieke zakkenvullers. Maar met de fiscaalvriendelijke ingenieuze constructie halen ze zelf veel geld uit de overheidsmarkt.’

Elzinga zet zich al tijden af tegen de afdrachtregeling van de SP, die volgens hem op ‘zeer gespannen voet’ staat met het vrije mandaat van politici. ‘Volksvertegenwoordigers moeten onafhankelijk kunnen opereren, maar bij de SP zijn ze volledig inkomensafhankelijk van de partij.’ Dit is ook de mening van zijn collega Schutgens. ‘Als ze bij stemmingen niet handelen in lijn met de partij, kunnen ze vrezen voor financiële gevolgen.’

De regeling is al langer omstreden, ook op kabinetsniveau. Minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken noemt de afdracht van wachtgelden en vergoedingen ‘onwenselijk’ en heeft begrip voor overheidsinstanties die weigeren mee te werken.