‘Ontkennen in tbs: levenslang’

Hennie K. is niet te benijden. Als hij volhoudt dat hij onschuldig is, zit hij misschien de rest van zijn leven in een tbs-kliniek....

Volgens de advocaat van K., Geert-Jan Knoops, zit zijn cliënt in een vicieuze cirkel. ‘Als hij niet toegeeft dat hij kinderen seksueel misbruikt zou hebben, kan geen behandelplan gemaakt worden. Dan heeft hij de facto levenslang’.

K. zit sinds vier jaar in een kliniek. Hij is in 2002 in hoger beroep veroordeeld tot 8 jaar cel en tbs voor misbruik. Dit vonnis is omstreden; binnenkort adviseert de Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken over heropening.

Gisteren beschreven drie hoogleraren in de Volkskrant een ogenschijnlijk vergelijkbare zaak. Zij schetsten de problemen van Marjan van der E. uit Anjum, die vastzit voor moord. Critici twijfelen aan haar schuld; behandelaars zien haar ontkenning als bewijs voor een stoornis (‘onschuldwaan’). De hoogleraren achten het mogelijk dat mensen onterecht in een tbs-kliniek terechtkomen. Dat kan gebeuren als rechters een rapport over ontoerekeningsvatbaarheid gebruiken als steunbewijs voor iemands schuld, al mag dat niet.

Advocaat en zedenspecialist Chris Veraart noemt dit herkenbaar. ‘Het probleem is dat de juridische en de therapeutische waarheid niet identiek zijn. De rechter verschuilt zich achter de therapeut, die een stoornis ziet. En de therapeut verschuilt zich achter de rechter: een patiënt is schuldig, dus wie ontkent, is ziek.’

Veraart kent meer zaken waarin dit zou spelen. Hij heeft grote twijfels over de veroordeling van Theo T., die zijn dochter stelselmatig zou hebben misbruikt. Veraart wijst erop dat het meisje na haar aangifte nog maagd was. Haar opa, die zij ook beschuldigde, is impotent. De raadsman van T., Wim van Zundert, heeft een herzieningsverzoek ingediend bij de Hoge Raad. Zijn cliënt zit zeven jaar na zijn arrestatie in een tbs-kliniek.

Hoogleraar forensische psychologie Corine de Ruiter pleit ervoor dat gedragsdeskundigen van het NIFP (Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie, waarin het Pieter Baan Centrum is opgegaan) voorzichtiger omgaan met sommige ontkennende verdachten. Als er weinig aanwijzingen zijn voor schuld en een stoornis, zouden deskundigen zich niet moeten uitspreken over toerekeningsvatbaarheid. ‘Wie dat doet, begeeft zich op glad ijs.’ Zij vindt dat rechters contra-expertises te vaak terzijde schuiven.

Advocaat Knoops sluit zich hierbij aan. Hij vindt dat rechters in dit soort zaken terughoudender moeten zijn, zowel bij het vragen om een onderzoek van het NIFP als het opleggen van tbs.

Directeur Erik Heijdelberg van het NIFP erkent dat deskundigen voorzichtig moeten zijn met ontkennende verdachten. ‘Maar dat zijn we al. Onze mensen zijn goed in staat om vast te stellen of iemand een stoornis heeft. Of hij schuldig is, is een vraag voor de rechter’.